Wariograf (zwany przez profesjonalistów poligrafem, a przez rynek w sposób potoczny „wykrywaczem kłamstw”) to urządzenie rejestrujące fizjologiczne reakcje organizmu podczas zadawania pytań. Mierzy takie parametry jak tętno, ciśnienie, oddech czy oporność skóry – wskaźniki, które mogą zmieniać się pod wpływem emocji, jakie towarzyszą wzbudzeniu konkretnego śladu pamięciowego. Gdy badanie wariografem prowadzone jest przez certyfikowanego eksperta, stanowi wartościowe narzędzie w różnych obszarach – od wymiaru sprawiedliwości aż po sprawy prywatne czy biznesowe. Oto podstawowe 3 obszary wykorzystania wariografu.

Wykorzystanie wariografu w śledztwach i procesach sądowych

Uregulowania prawne w Polsce wykorzystania wariografu

W Polsce wyniki badań wariograficznych, a bardziej precyzyjnie – opinia z badania poligraficznego, nie jest dowodem bezpośrednim, lecz pośrednim. Samo badanie nie może mieć związku z przesłuchaniem, a biegły poligrafer nie może uczestniczyć w przesłuchaniu osoby, która miałaby być poddana badaniu wariograficznemu i przez tegoż biegłego badana. Dodatkowo w przypadku badania osoby oskarżonej, każde jej oświadczenie złożone przed biegłym w trakcie badania, może być potraktowane jako dowód.

Zamów badanie wariografem

Opinie z badań wariograficznych mogą stanowić wartościowy materiał dowodowy pod warunkiem, że:

badanie nie ma związku z przesłuchaniem (nie jest prowadzone podczas przesłuchania lub bezpośrednio po przesłuchaniu);
przeprowadzono je z zachowaniem procedur (odpowiednie warunki, dokładny wywiad przedtestowy, dobrze ułożone pytania relewantne, właściwe pytania porównawcze, standaryzowane testy o udowodnionej naukowo wartości diagnostycznej, analiza oparta na sprawdzonych i udowodnionych naukowo w kontekście wiarygodności metodach);
wydano do badania opinię spełniającą standard dokumentowania badań do celów dowodowych, czyli opinię jasną, nie wykraczającą we wnioskach poza kompetencje eksperta, mogącą być poddaną kontroli jakości, zawierającą wszystkie niezbędne załączniki umożliwiające przeprowadzenie tak zwanej ślepej analizy.

Zastosowanie wariografu w praktyce w badaniu dowodowym lub na potrzeby śledcze

Ograniczenie osób podejrzanych. Badając kilka osób, badanie może zawęzić krąg podejrzanych, co w późniejszych działaniach operacyjnych w sposób korzystny wpływa na wykorzystywane siły i środki (ograniczenie sił i środków do osób, które uzyskały niekorzystny wynik z badania lub odmówiły poddaniu się badaniu).
Ocena wiarygodności świadków. Można poddać badaniu zarówno oskarżonych, jak i świadków.
Materiały w sporach cywilnych. Wyniki mogą wspierać dowody, np. w sprawach gdzie występuje słowo przeciwko słowu i nie można przeprowadzić innych dowodów lub też w sprawach rozwodowych.

Kontakt z ekspertem

Zastosowania wariografu w biznesie i HR

Rekrutacja i screeningi do służby i do pracy

W służbach państwowych czy firmach o wysokich wymogach bezpieczeństwa badanie wariograficzne może weryfikować prawdomówność kandydatów oraz lojalność pracowników standardom wypracowanym w danym podmiocie.
Przy zatrudnieniu osób zarządzających danymi wrażliwymi lub mieniem – np. bankowość, IT, ochrona – poligraf stanowi dodatkową warstwę bezpieczeństwa .

Badania wewnętrzne – nieprawidłowości, kradzieże, mobbing

Weryfikacja zarzutów o kradzież, sabotaż, korupcję czy nadużycia w firmie.
Budowanie scenariusza dochodzeniowego – dane z opinii z badania wariograficznego pomagają zarządowi obrać strategię działania lub ewentualnie prowadzić rozmowy z podejrzanymi.
Wzrost morale i uzdrowienie atmosfery w przedsiębiorstwie – uczciwi pracownicy mogą poczuć się lepiej, gdy wyniki badań potwierdzają ich prawdomówność.

Koszt i efektywność

Ceny badań wahają się od 2000 do 3000 złotych od osoby w przypadku badań prywatnych i biznesowych oraz od 3000 do 6000 złotych w przypadku badań na potrzeby procesowe. W sytuacji badania więcej niż jednej osoby, każde kolejne badanie jest odpowiednio rabatowane. Choć wydaje się to kosztowne, może się opłacić przy incydencie lub konieczności zweryfikowania kluczowego pracownika.

Wariograf w celach prywatnych

Obrona prawna i wizerunkowa

Osoby niesłusznie oskarżane (np. o złamanie obietnicy czy oszustwo) mogą chcieć oczyścić się w oczach bliskich lub w procesie cywilnym .
Bardzo przydatne w sytuacjach, gdy emocje przewyższają dowody – poligraf pomaga zredukować niepewność.
Częstym tematem badań jest aspekt świadomości i zgody na zażycie substancji zabronionych zarówno zwykłych obywateli, jak i sportowców (w przypadku wykrycia środków dopingujących).

Weryfikacja relacji – związek, małżeństwo, partnerstwo

Poligraf coraz częściej wykorzystywany jest w przypadkach podejrzeń o zdradę, ukrywanie majątku, niewierność. To metoda dająca osobom poczucie jasności przed podjęciem decyzji o pozostaniu lub zakończeniu relacji.

Zadaj pytanie ekspertowi

Jak przebiega badanie wariograficzne?

Etapy badania wariograficznego

Wywiad wstępny: wyjaśnienie celu badania, wywiad zdrowotny, pobranie zgody na badanie.
Swobodna wypowiedź badanego: część stymulująca, w której badany w sposób swobodny przedstawia „co wie w przedmiotowej sprawie”.
Test demonstracyjny i test zasadniczy: serie testów, czyli badanie właściwe.
Analiza danych: sprawdzanie reakcji fizjologicznych – tętno, ciśnienie, EDA, cykl oddechowy.
Omówienie wyników: wstępny raport, tworzenie wniosków roboczych i finalnie redagowanie opinii z badania.

Zapewnienie obiektywności w badaniu wariograficznym

Całość odbywa się w warunkach izolacji od zakłóceń (relatywnie ciche pomieszczenie) .
Badanie musi być dobrowolne – bez przymusu.
Pytania nie mogą dotykać prywatnych przekonań (orientacja seksualna, poglądy polityczne, wyznanie religijne). Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, w której pytanie w obszarze światopoglądu lub orientacji jest kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dokładność testów z użyciem wariografu i ryzyka błędów

Główny sukces badania zależy od: umiejętności eksperta i jego doświadczenia, ułożenia pytań relewantnych i porównawczych, zastosowanej metody badawczej i odpowiedniej analizy poligramów.
Próg decyzyjny i prawdopodobieństwo błędu dla testów pytań porównawczych w empirycznym systemie oceniania wynosi ≤5% dla kłamstwa i ≤10% dla prawdy.
Testy diagnostyczne rekomendowane do celów dowodowych mają średnią dokładność powyżej 90%.

Masz pytania? Napisz lub zadzwoń

Tomasz Wilk

Biegły sądowy z zakresu badań poligraficznych (wariograficznych) przy Sądzie Okręgowym w Katowicach i w Opolu. Ekspert z zakresu badań poligraficznych (wariograficznych), członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Członek European Polygraph Association i Polskiego Stowarzyszenia Ekspertów i Biegłych Sądowych. Prowadzi działalność gospodarczą specjalizującą się w profesjonalnych usługach badań wariograficznych na potrzeby wymiaru sprawiedliwości, sektora prywatnego oraz organów ścigania. Posiada wieloletnie doświadczenie zawodowe zdobywane zarówno w kraju, jak i za granicą, m.in. jako żołnierz zawodowy Sił Zbrojnych RP, żandarm oraz żołnierz Jednostki Wojskowej AGAT – jednej z elitarnych formacji Wojsk Specjalnych. Uczestnik pięciu misji zagranicznych, na których realizował zadania operacyjne i szkoleniowe: w Iraku, Afganistanie, Libanie i dwukrotnie w Bośni i Hercegowinie. Obecnie jest doktorantem na Wydziale Prawa, Administracji i Stosunków Międzynarodowych UAFM w Krakowie, w Katedrze Kryminalistyki, Kryminologii i Nauk o Policji. Jego zainteresowania naukowe obejmują praktyczne zastosowania badań poligraficznych jako instrumentalnej detekcji nieszczerości, metody zakłócania badań poligraficznych i sposoby wykrywania tych zakłóceń oraz zagadnienia związane z hipnozą w kryminalistyce. Oprócz działalności eksperckiej, angażuje się społecznie w ratownictwie medycznym oraz w transporcie „na ratunek” krwi i tkanek.

Informacja o prawach autorskich:
Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy artykuł stanowi utwór w rozumieniu polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i podlega pełnej ochronie prawnej. Kopiowanie lub rozpowszechnianie treści z tej strony (w całości lub w części) bez uprzedniej zgody autora jest zabronione i stanowi naruszenie praw autorskich. Publikowanie moich tekstów na innych witrynach (nawet po przeredagowaniu) bez podania źródła i wyraźnego wskazania mojego autorstwa również narusza prawo. Takie działanie nie mieści się w dozwolonym prawem cytacie i może skutkować odpowiedzialnością cywilną, a nawet odpowiedzialnością karną.