Badania wariografem to potężny obszar wiedzy. Osoba tym zajmująca się na poważnie nie może sobie pozwolić na to, by stać w miejscu w aspekcie poszerzania kwalifikacji. By móc nazywać się specjalistą, w rozumieniu tytułu z zakresu badań poligraficznych, a nie w rozumieniu kodeksu postępowania karnego, należy ukończyć kurs podstawowy i specjalistyczny, o łącznej ilości 360-400 godzin.
Jak powinien być wykształcony poligrafer (osoba wykonująca badania wariografem)?
Pierwsze obostrzenia dotyczące wiedzy osoby, która zamierza rozpocząć kurs podstawowy dotykają wymogu posiadania podstawowej wiedzy z zakresu psychologii, fizjologii, prawa i socjologii oraz rozwiniętych zdolności interpersonalnych. To wstęp, fundament, który w trakcie kursów pierwszego i drugiego stopnia jest poszerzany. Kurs prowadzony przez Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych składa się z następujących elementów:
Części wykładowe:
1. Historia i ewolucja psychofizjologicznej detekcji nieszczerości – 8 godzin (wykład).
2. Regulacje prawne dotyczące badań poligraficznych – 8 godzin (wykład).
3. Etyka i standardy praktyki oraz wytyczne krajowych i międzynarodowych organizacji profesjonalnych oraz normalizacyjnych (Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych, American Polygraph Association, ASTM International) – 8 godzin (wykład).
4. Naukowe podstawy badań poligraficznych – 16 godzin (wykład).
Części wykładowe i ćwiczeniowe:
5. Elementy statystyki w kontekście badań poligraficznych – 8 godzin (wykład
i ćwiczenia).
6. Obsługa poligrafu i oprogramowania komputerowego – 16 godzin (ćwiczenia).
7. Techniki badań poligraficznych (w tym – co najmniej dwa potwierdzone naukowo testy właściwe dla badań w celach dowodowych, konfrontacyjnych i wykrywczych) – 40 godzin (wykład i ćwiczenia).
8. Wywiad i przesłuchanie – 48 godzin, w tym:
a) wywiad przedtestowy – 32 godziny (wykład i ćwiczenia),
b) rozmowa po testach – 16 godzin (wykład i ćwiczenia).
9. Elementy psychologii – 20 godzin (wykład).
10. Elementy fizjologii – 20 godzin (wykład).
11. Formułowanie pytań testowych – 32 godziny (wykład i ćwiczenia).
12. Analiza danych testowych – 40 godzin (wykład i ćwiczenia).
13. Środki zakłócające badania poligraficzne – 8 godzin (wykład i ćwiczenia).
14. Raportowanie wyników badań, sporządzanie opinii – 8 godzin (wykład i ćwiczenia).
15. Praktyczne zastosowanie poligrafu, badania w sprawie zainscenizowanego zdarzenia – 80 godzin (ćwiczenia). 16. Zagadnienia wybrane – do 40 godzin.
źródło: Uchwała nr 7/2016 Zarządu Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych z dnia 20.07.2016r.
STANDARD KURSÓW I SZKOLEŃ Z ZAKRESU BADAŃ POLIGRAFICZNYCH
Kurs drugiego stopnia i kursy doskonalące:
Od uczestnika kursu drugiego stopnia wymaga się posiadania wyższego wykształcenia, chociaż dopuszcza się osobę, która jest w trakcie studiów.
Jednakże wiedza poligrafera nie może nie być poszerzana. Poligrafer musi nadążać za nieustannie zgłębianą nauką, zmianami w standardach i nowymi badaniami naukowymi w kontekście instrumentalnej detekcji nieszczerości. Dlatego też wymagany jest udział poligrafera w kursie doszkalającym nie rzadziej niż raz na trzy lata.
Konferencje, seminaria, szkolenia
Zajmując się badaniami poligraficznymi (wariograficznymi) działam na kilku frontach. Pierwszym podstawowym jest realizacja badań poligraficznych (wariograficznych) do celów dowodowych (na zlecenie sądów, organów ścigania i służb specjalnych oraz kancelarii adwokackich i radcowskich). Drugim kierunkiem, uzupełniającym, są badania prywatne i biznesowe. Trzecim kierunkiem jest nauka, w rozumieniu nie tylko zgłębiania wiedzy, ale też przeprowadzania eksperymentów, próbowania nowych metod w instrumentalnej detekcji nieszczerości i ich udoskonalania. Te eksperymenty mogą odbywać się wyłącznie w warunkach laboratoryjnych, gdyż bez naukowo udowodnionej (i zbadanej, określonej) wartości diagnostycznej, nie może być użyta do badań nawet prywatnych (chyba, że zostanie to odpowiednio umotywowane i zostanie podkreślony eksperymentalny charakter badania). Kierunek nauki realizuję dwutorowo: aktywnym i biernym uczestnictwem w konferencjach specjalistycznych, naukowych i kryminalistycznych oraz przede wszystkim studiami doktoranckimi w dyscyplinie nauk prawnych na Uniwersytecie Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie.
Zasadność wykorzystywania badań poligraficznych
Dzielenie się wiedzą na temat badań poligraficznych uważam za niezwykle istotny aspekt mojej działalności. Badania poligraficzne (wariograficzne) przez lata były niedoceniane zarówno przez wymiar sprawiedliwości, jak i przez śledczych, a sama procedura badania i skuteczność badań obrosła mitami i stereotypami. Obecnie badania przeprowadzone przez wykwalifikowanych poligraferów, zgodnie z obowiązującą metodyką i standardami, a nade wszystko dobrze i jasno napisana opinia, to cenny materiał w działaniach operacyjnych i dowodowych.
Udział czynny w konferencjach, seminariach i szkoleniach
W okresie ostatnich kilku lat wielokrotnie byłem zapraszany jako prelegent na konferencje krajowe i międzynarodowe, między innymi na Uniwersytecie Merito w Chorzowie, konferencję międzynarodową prywatnego sektora bezpieczeństwa w Berlinie, a także przez koła naukowe różnych uczelni. To ważne, by poszerzać świadomość społeczeństwa na temat badań poligraficznych (wariograficznych), możliwości instrumentalnej detekcji nieszczerości i mitu „wykrywacza kłamstw”. Na tego rodzaju spotkaniach nie tylko referuję na temat kwestii prawnych, aspektów psychologicznych, ale wskazuję również konkretne efekty wykorzystania badań poligraficznych w sprawach karnych i dochodzeniach, gdzie analizuję jak dobrze przeprowadzone badanie poligraficzne może przyczynić się do wskazania sprawcy lub „wydobyć” wiedzę ze świadka na temat badanego zdarzenia. Relacjonuje też, jak źle przeprowadzone badanie (nie zgodnie z metodyką, standardem i w oparciu o testy, które już dawno nie są używane), mogą spowodować, że wynik takiego badania nie ma poparcia w nauce, a tym samym nie różni się od wyniku rzutu monetą.
W byciu ekspertem z dziedziny badań poligraficznych podstawą jest nieustanna nauka. Po przeprowadzeniu ekspertyzy jako biegły sądowy z zakresu badań poligraficznych (wariograficznych) zdarza się, że jestem wzywany do uzupełnienia opinii w formie przesłuchania biegłego. To moment, w którym muszę się wykazać wiedzą z poparciem swoich opinii o doktrynę. Muszę trzymać się granic i nie wolno mi wykraczać poza dziedzinę, w której jestem biegłym. Tego rodzaju przesłuchania bywało, że trwały do trzech godzin. Jednak wiedza, że w uzasadnieniu wyroku sąd oparł się na ekspertyzie z zakresu badań poligraficznych jest największą nagrodą za czas spędzony na analizie materiału (akt sprawy), przygotowaniu do badania, badaniu i wydaniu opinii z zakresu badań poligraficznych.