Czy badany może odmówić odpowiedzi na pytanie podczas testu na wariografie?

Naturalny lęk przed „niewygodnymi” pytaniami w badaniu wariografem

Niejednokrotnie zostałem zapytany przez badanego przed badaniem wariografem: „A co, jeśli nie będę chciał odpowiedzieć na jakieś pytanie?” To częste wątpliwości osób, które mają przejść test na wykrywaczu kłamstw. Już na początku uspokajam: tak, osoba badana może odmówić odpowiedzi na pytanie podczas badania wariograficznego i przysługują jej konkretne prawa jako uczestnikowi testu. Badanie wariografem (test na wykrywaczu kłamstw) odbywa się w oparciu o pełną dobrowolność i świadomą zgodę, a profesjonalny poligrafer zawsze dba o poszanowanie praw osoby badanej zgodnie z etyką zawodu poligrafera.

W tym artykule wyjaśnię, jakie prawa ma osoba poddawana badaniu poligraficznemu, dlaczego test na wariografie w Polsce jest całkowicie dobrowolny, oraz jak wygląda procedura: od ustalania pytań, przez podpisanie zgody pisemnej, aż po możliwość przerwania testu w dowolnym momencie. Dowiesz się też, jak przebiega profesjonalne badanie wariografem dla osób prywatnych i firm, jakie są standardy etyczne poligrafera oraz co zrobić, gdy podczas testu pojawi się pytanie sprawiające dyskomfort.

Podstawowa zasada: badanie wariografem jest dobrowolne

Co oznacza dobrowolność udziału w badaniu poligraficznym w praktyce?

Podstawową zasadą jest to, że badanie wariografem jest dobrowolne. Nikt nie może zostać legalnie zmuszony do udziału w takim teście. Udział w badaniu zawsze opiera się na świadomej, niewymuszonej zgodzie osoby badanej. W praktyce oznacza to, że każdy badany ma prawo w każdej chwili odmówić odpowiedzi lub zakończyć badanie, bez podawania jakiejkolwiek przyczyny. Poligrafer (ekspert prowadzący test) musi to uszanować.

Dobrowolność dotyczy nie tylko samego faktu udziału w badaniu poligraficznym, ale także zakresu zadawanych pytań. Osoba badana zna wcześniej wszystkie pytania (są one omawiane przed fazą testową) i może nie wyrazić zgody na niektóre z nich. Co ważne, nawet jeśli badany zgodził się na udział i na zestaw pytań, zachowuje prawo do przerwania badania na każdym etapie lub odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie podczas testu. Udział oparty na dobrowolności daje osobie badanej poczucie bezpieczeństwa i kontroli nad przebiegiem badania wariografem.

Podstawy prawne badania wariografem

Zasada dobrowolności ma swoje umocowanie w przepisach prawa oraz ogólnych normach chroniących godność i prywatność. W polskim prawie karnym badanie poligraficzne wymaga zgody osoby badanej. Kodeks postępowania karnego w art. 199a wyraźnie stwierdza, że badanie wariografem oskarżonego lub podejrzanego można przeprowadzić wyłącznie za jego zgodą. Oznacza to, że bez dobrowolnej zgody takie badanie nie może mieć miejsca. Podkreślić należy, że odmowa udziału w badaniu wariograficznym nie może być interpretowana na niekorzyść danej osoby.

Procedura przed testem wariograficznym – uzgadnianie pytań z osobą badaną

Rozmowa wstępna i wyjaśnienie celu badania poligraficznego

Każde profesjonalne badanie wariografem rozpoczyna się od spokojnej rozmowy wstępnej. Zanim nastąpi podłączenie do urządzenia, poligrafer rozmawia z osobą badaną, by wyjaśnić jej cel badania, przebieg całej procedury i rozwiać wątpliwości. Podczas takiej rozmowy badany może zadawać pytania. Ważne jest, aby czuł się poinformowany i pewny, jak będzie wyglądał test na wykrywaczu kłamstw. Egzaminator pyta też o stan zdrowia, samopoczucie, przyjmowane leki itp., aby upewnić się, że nie ma przeciwwskazań do badania. Taka swobodna rozmowa pomaga zmniejszyć stres (nerwowość przed badaniem wariografem jest naturalna) i zbudować atmosferę zaufania. Osoba badana otrzymuje informacje, jakich pytań może się spodziewać i dlaczego są one ważne dla sprawy. Celem wstępnej rozmowy jest między innymi przygotowanie mentalne badanego, wyjaśnienie zasad działania wariografu i stymulację badanego w swobodnej wypowiedzi.

Wspólne formułowanie pytań testowych

Kluczowym elementem procedury jest uzgodnienie treści pytań testowych z osobą badaną. Poligrafer zawsze omawia wszystkie pytania przed podłączeniem do wariografu – jest to standard profesjonalnego badania poligraficznego. Każde pytanie musi być sformułowane jasno, jednoznacznie i dotyczyć konkretnej sprawy, aby badany dokładnie rozumiał, o co jest pytany. Podczas omawiania pytań badany poznaje pełną listę pytań, a poligrafer tłumaczy znaczenie każdego z nich w kontekście sprawy. Jeśli któreś pytanie budzi u badanego niepokój, wątpliwości lub jest niezrozumiałe, to jest to moment, by o tym porozmawiać i wprowadzić ewentualne korekty.

Osoba badana ma realny wpływ na treść pytań. Może zgłosić swoje uwagi, poprosić o zmianę słownictwa, doprecyzowanie w czasie itp. Ostatecznie jednak pytania formułuje i zatwierdza ekspert, dbając, by były zgodne z metodyką i etyką badania. Ważne jest, że żadne pytanie nie zostanie użyte w teście bez wyraźnej akceptacji osoby badanej. Jeśli badany nie zgadza się na dane sformułowanie lub zakres pytania, pytanie to po prostu nie wejdzie do testu. Taka pełna transparentność pytań przed testem sprawia, że osoba badana może się skupić na spokojnym odpowiadaniu, nie bojąc się „podchwytliwych” czy nieuzgodnionych wcześniej pytań, a uzyskana przy takim pytaniu reakcja, jest reakcją na bodziec, a nie reakcją wynikającą z zaskoczenia pytaniem.

Przykładowo, w profesjonalnym teście wariograficznym występują między innymi pytania neutralne, porównawcze (kontrolne) oraz relewantne (krytyczne, dotyczące sprawy). Wszystkie one są wcześniej przedstawione i omówione z badanym. Jeśli badany uważa, że któreś pytanie zbyt ingeruje w jego prywatność lub jest nieistotne dla sprawy, może to zgłosić, a poligrafer wytłumaczy cel pytania albo zaproponuje jego przeformułowanie.

Zgoda pisemna przed badaniem wariografem: po co jest i co zawiera?

Przed przystąpieniem do właściwego testu zawsze wymagana jest pisemna zgoda osoby badanej na udział w badaniu wykrywaczem kłamstw. Bywa, że taką zgodę pobiera się w sposób werbalny, ale takie sytuacje są niezwykle rzadkie i  mają zastosowania wyłącznie w badaniach prywatnych. Taka pisemna zgoda jest standardem zarówno ze względów prawnych, jak i etycznych. Zgoda na badanie wariografem potwierdza, że udział ma charakter dobrowolny oraz że badany został poinformowany o wszystkich istotnych aspektach testu. W treści oświadczenia, które badany podpisuje, powinny znajdować się m.in. następujące zapisy:

• informacja o dobrowolności zgody i świadomym udziale w badaniu;
• potwierdzenie, że osoba badana zapoznała się z celem i istotą badania oraz zna zakres pytań, jakie zostaną zadane;
• zapis, że badany ma świadomość, iż w każdej chwili może przerwać badanie bez podawania przyczyny, a także że posiada prawo odmowy odpowiedzi na każde pytanie;
• zgoda na rejestrowanie przebiegu badania (np. nagranie audio/wideo) i informacja, kto będzie miał dostęp do wyników (standardowo wyniki przekazywane są tylko zlecającemu oraz osobie badanej);
• klauzula dotycząca ochrony danych osobowych (RODO): zgoda na przetwarzanie danych w związku z badaniem (najczęściej stanowi osobny druk);
• oświadczenie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do przeprowadzenia testu oraz że badany zrozumiał treść zgody.

Podpisanie takiej zgody jest ważnym elementem formalnym, ale nie odbiera osobie badanej żadnych praw. Nawet po podpisaniu zgody badany zachowuje pełne prawo do rezygnacji z udziału czy odmowy odpowiedzi na konkretne pytania. Zgoda ma charakter świadomego pozwolenia na badanie, a nie zobowiązania „za wszelką cenę” do ukończenia testu. Pisemna zgoda jest więc zabezpieczeniem zarówno dla badanego, jak i dla egzaminatora.

Czy badany wariografem może odmówić odpowiedzi na pytanie?

Teraz przechodzimy do sedna zagadnienia: czy w praktyce osoba badana może odmówić odpowiedzi na pytanie podczas testu wariografem? Jak najbardziej tak. Badany ma prawo nie odpowiedzieć na dowolne pytanie w trakcie badania. Przyjrzyjmy się kilku typowym sytuacjom (scenariuszom), w których może to nastąpić, oraz temu, jak reaguje wówczas egzaminator.

Scenariusz 1 – pytanie jest zbyt osobiste lub wstydliwe

Wyobraźmy sobie, że w trakcie uzgadniania pytań lub nawet już podczas testu badany stwierdza: „To pytanie zbytnio wchodzi w moją prywatność – nie chcę na nie odpowiadać”. Może chodzić o kwestie intymne, światopoglądowe albo po prostu bardzo wstydliwe dla tej osoby, które jednocześnie nie mają bezpośredniego związku ze sprawą.

Co wtedy się dzieje? Jako profesjonalny poligrafer zawsze w pierwszej kolejności wyjaśniam cel takiego pytania i jego znaczenie dla sprawy lub dla testu. Być może pytanie zostało źle zrozumiane, wtedy tłumaczę, co dokładnie mam na myśli. Jeśli mimo to badany uważa, że pytanie narusza jego sferę prywatną, proponuję przeformułowanie pytania albo całkowite usunięcie z testu. Osoba badana ma pełne prawo żądać usunięcia pytania, które uznaje za zbyt osobiste. Rolą eksperta jest uszanować tę decyzję.

W praktyce nie powinno dochodzić do takich sytuacji, gdyż pytania są wcześniej uzgadniane i już na etapie przygotowania eliminujemy kwestie nadmiernie wnikające w prywatność. Etyka zawodu wymaga, by pytania nie naruszały godności ani prywatności osoby badanej poza zakresem badanej sprawy. Na przykład kodeks etyki poligrafera jednoznacznie zakazuje zadawania pytań uwłaczających czy dotyczących chronionych prawnie obszarów życia (orientacji seksualnej, wyznania, poglądów politycznych itp.). Zatem w profesjonalnym badaniu nie powinno w ogóle pojawić się pytanie całkowicie niezwiązane ze sprawą lub obraźliwe. Gdyby jednak badany poczuł dyskomfort, zawsze może odmówić odpowiedzi, a egzaminator ma obowiązek uszanować taką decyzję i kontynuować test już bez tego pytania.

Wyjątek od reguły w pytaniach dotyczących sfer najbardziej wrażliwych

Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy pytania dotyczące obszarów chronionych (wrażliwych, intymnych) są kluczowe do rozstrzygnięcia sprawy lub też sytuacja, w której badany wyraźnie żąda, by o tak wrażliwe kwestie go zapytać.

Podsumowując: tak, możesz odmówić odpowiedzi na pytanie, które uważasz za zbyt osobiste lub nieadekwatne. Rolą poligrafa jest wtedy ponowne omówienie zakresu badania i ewentualne dostosowanie pytań tak, by badanie było rzetelne, ale jednocześnie nie przekraczało Twoich granic prywatności.

Scenariusz 2 – badany czuje się niekomfortowo, bo boi się konsekwencji odpowiedzi

Inna sytuacja: badany niby zgadza się na pytanie, rozumie je, ale obawia się odpowiedzieć szczerze z lęku przed konsekwencjami. Przykładowe myśli osoby badanej: „Jeśli powiem prawdę, to stracę pracę / zaufanie partnera / dobrą opinię”. Taki strach przed prawdą bywa częsty, zwłaszcza jeśli badanie wariografem dotyczy delikatnych spraw rodzinnych czy zawodowych.

Przede wszystkim, zawsze staram się uświadomić osobie badanej, że celem testu na wykrywaczu kłamstw nie jest jej zaszkodzenie, lecz wyjaśnienie konkretnej sytuacji i często oczyszczenie z niesłusznych podejrzeń. Na przykład, jeśli pracownik jest niesłusznie oskarżany o coś w pracy, a korzystny dla niego wynik testu może przywrócić mu dobre imię. Niemniej, nikt nie może zmusić badanego do udzielenia odpowiedzi, której się boi. Nawet jeśli przed badaniem badany zaakceptował pytanie, ma prawo w trakcie badania odmówić odpowiedzi, jeśli nagle uzna, że jednak nie chce jej udzielić.

Jakie są skutki takiej odmowy dla wyniku testu? Jeżeli badany zdecydował się zrezygnować z odpowiedzi na pytanie na etapie budowy testu (wpisywania pytań do programu obsługującego dany wariograf), to skutkiem jest jedynie usunięcie tego pytania. Natomiast, gdy sytuacja się wydarzy w trakcie testu (np. po pierwszej serii), to dany test się przerywa i należy zacząć nowy, z usuniętym już pytaniem. Wynika to bezpośrednio ze struktury testów standaryzowanych.

Warto dodać, że wyniki badania wariografem są poufne (w rozumieniu obchodzenia się z danymi wrażliwywmi, a nie w rozumieniu ustawy o ochronie informacji niejawnej), trafiają jedynie do uprawnionych osób (zlecającego, badanej osoby, ewentualnie organów prowadzących sprawę). Poligrafer i zlecający nie mają prawa informować osób postronnych o szczegółach badania. Mimo to zrozumiałe jest, że badany może czuć opór. Podsumowanie: Tak, masz pełne prawo odmówić odpowiedzi, jeśli czujesz, że szczerość mogłaby Cię narazić na poważne konsekwencje. Twoja odmowa nie może być interpretowana jako przyznanie się do winy.

Scenariusz 3 – badany odmawia odpowiedzi już po podłączeniu do wariografu

Trzeci scenariusz: rozpoczyna się właściwy test, badany jest podłączony do czujników, pierwsze pytania za nami i nagle przy którymś pytaniu osoba badana milczy lub mówi, że nie będzie odpowiadać. Odmowa odpowiedzi w trakcie trwania już nagrywanej sesji zdarza się rzadko, ale jest możliwa (np. gdy badany dopiero w chwili pytania uświadomił sobie, że jednak nie chce na nie odpowiadać).

Co robi wtedy egzaminator? Przede wszystkim natychmiast przerywam test, gdyż nie można kontynuować zadawania pytań, gdy badany sygnalizuje sprzeciw. Zatrzymuję rejestrację reakcji, informuję osobę badaną, że to jej pełne prawo odmówić odpowiedzi, i pytam spokojnie, co jest powodem odmowy. Być może to kwestia sformułowania pytania lub nagłego stresu (bywa, że nawet lekkiej paniki, lęku). Wtedy staram się wyjaśnić wątpliwości lub zaproponować pominięcie tego pytania. Jeżeli badany stanowczo odmawia odpowiedzi na dane pytanie, to pytanie to zostaje wyłączone z dalszego testu. W praktyce wygląda to tak, że nie ma możliwości pominąć pytania (przemilczeć, „przeskoczyć”) w teście, więc trzeba zbudować nowy test i zacząć go od pierwszej serii. To problematyczne z punktu widzenia technicznego, ale sporadycznie (niezwykle rzadko) się zdarza.

Podsumowując, gdy badany już w trakcie sesji odmawia odpowiedzi, egzaminator powinien spokojnie przerwać test i omówić z badanym dalsze kroki. W żadnym razie poligrafer nie może wywrzeć presji typu „musi Pan odpowiedzieć”, gdyż prawo do odmowy odpowiedzi na którekolwiek z pytań obowiązuje na każdym etapie badania.

Prawo do przerwania badania w każdym momencie

Jak w praktyce wygląda przerwanie testu?

Osoba badana ma prawo przerwać badanie wariografem na każdym etapie, to jedno z fundamentalnych praw badanego, wynikające z zasady dobrowolności. Jak to wygląda w praktyce? Załóżmy, że badany w trakcie testu czuje się źle (fizycznie lub psychicznie) albo z innego powodu chce zakończyć badanie. Wystarczy, że zasygnalizuje to egzaminatorowi poprzez zwykłe oświadczenie, np. „Chcę przerwać test”.

W momencie, gdy badany komunikuje chęć przerwania, poligrafer natychmiast wstrzymuje badanie. Zatrzymuje zadawanie kolejnych pytań i wyłącza rejestrowanie reakcji. Badany pytany jest, czy jest przekonany o swojej decyzji i czy jest ona ostateczna (osoba badana nie ma obowiązku podawać przyczyn swojej decyzji). Jeżeli badany stwierdza, że jego decyzja jest ostateczna, to z jego ciała zdejmowane są czujniki. Następnie badany proszony jest o napisanie oświadczenia, że rezygnuje z badania. Tu również nie musi motywować swojej decyzji. Po podpisaniu takiego oświadczenia czynności związane z badaniem zostają zakończone.

W formie ciekawostki dodam, że statystycznie przerwanie badania zdarzało się raz na 500 badań: czyli niezwykle rzadko (dane te opieram wyłącznie na badaniach przeprowadzonych przez moją pracownię).

Kiedy egzaminator sam powinien przerwać test

Są także sytuacje, w których to egzaminator podejmuje decyzję o przerwaniu badania dla dobra osoby badanej i dla zachowania standardów. Doświadczony poligrafer obserwuje bowiem nie tylko wykresy na monitorze, ale i zachowanie oraz stan badanego. Kiedy powinienem przerwać test z własnej inicjatywy? Oto kilka przykładów:

• Silny stres lub atak paniki u badanego: jeśli widzę, że osoba badana jest na granicy załamania nerwowego (np. drży, płacze, ma objawy ataku paniki), natychmiast przerywam badanie. Najczęściej taki stan jest obserwowany przed rozpoczęciem procedury badania. Wówczas po prostu do badania nie dochodzi lub jest ono przekładane na inny termin.
• Nagle ujawnione problemy zdrowotne: zdarza się, że w trakcie badania ktoś zaczyna odczuwać silny ból, zawroty głowy, nudności, a czasami nawet wystąpienie arytmii itp. To sygnał do przerwania badania. Poligrafer nie jest lekarzem, ale ma obowiązek nie narażać badanego na pogorszenie stanu zdrowia. Jeżeli badany zgłasza dolegliwości lub wygląda na chorego, test się przerywa i ewentualnie przekłada na inny termin (po konsultacji medycznej).
• Niemożność zachowania standardów: jeśli z jakiegoś powodu już w trakcie testu okazuje się, że warunki nie spełniają standardów (np. pojawiły się okoliczności uniemożliwiające rzetelny pomiar), poligrafer ma obowiązek przerwać badanie.

Wszystkie powyższe sytuacje łączy jedno: dbałość o rzetelność i etykę badania oraz o dobro osoby badanej. Egzaminator nie powinien „brnąć” w badanie na siłę, gdy widzi wyraźne czerwone flagi. Takie postępowanie wynika zarówno z profesjonalizmu, jak i ze zwykłej ludzkiej empatii. W mojej praktyce zdarzyło się kilka razy odroczyć lub zakończyć przed czasem test, gdy np. badany zataił istotne problemy zdrowotne albo jego stan emocjonalny gwałtownie się pogorszył. Zawsze wtedy wyjaśniam spokojnie, dlaczego przerywam badanie, i proponuję inne rozwiązanie (np. inny termin, po konsultacji lekarskiej, lub zmianę zakresu pytań).

Jak profesjonalny poligrafer dba o komfort i bezpieczeństwo osoby badanej

Profesjonalne badanie wariografem odbywa się według ścisłych standardów zawodowych i zasad etyki. Zarówno Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych (PTBP), jak i międzynarodowe organizacje (np. American Polygraph Association) mają kodeksy etyczne regulujące pracę poligraferów. Najważniejsze zasady obejmują m.in.: dobrowolność udziału osoby badanej, uzyskanie świadomej zgody, dbałość o bezpieczeństwo i godność badanego, poufność wyników, bezstronność oraz profesjonalizm w prowadzeniu testu. Ekspert wykonujący test ma obowiązek przestrzegać standardów metodycznych, co oznacza m.in. wcześniejsze przedstawienie pytań osobie badanej, zapewnienie komfortowych warunków przebiegu badania i stosowanie sprawdzonej aparatury.

Bardzo istotnym elementem etyki jest ochrona prywatności – poligrafer nie może zadawać pytań wybiegających poza uzgodniony zakres sprawy i ingerujących w życie osobiste badanej osoby bez potrzeby. Musi też zachować pełną poufność. Wyniki badania wykrywaczem kłamstw są przekazywane tylko uprawnionym stronom, a dane osobowe przetwarzane zgodnie z przepisami (RODO). Standardy wymagają także, by ekspert był rzetelny i obiektywny. Upraszczając: nie może poddawać się naciskom zleceniodawcy ani „nastawiać się” na konkretny wynik. Jego rolą jest dokładne i uczciwe przeprowadzenie analizy.

Moja praktyka: ekspert Tomasz Wilk

Nazywam się Tomasz Wilk. Od 10 lat zajmuję się zawodowo badaniami wariograficznymi na rynku cywilnym (prywatnym). Jestem biegłym sądowym z zakresu badań poligraficznych (wpisanym na listę biegłych przez Prezesów Sądów Okręgowych w Katowicach i Opolu) oraz certyfikowanym ekspertem Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Przeprowadziłem już ponad 1000 badań na nowoczesnym, profesjonalnym wariografie, pracując zarówno dla instytucji wymiaru sprawiedliwości, jak i klientów prywatnych oraz firm. Każde badanie „wykrywaczem kłamstw” przeprowadzam w sposób maksymalnie komfortowy dla osoby badanej.

Jako doświadczony poligrafer wiem, że tylko w warunkach zaufania i poczucia bezpieczeństwa można uzyskać miarodajne wyniki. Dlatego nigdy nie wywieram presji na osobę badaną, przestrzegam wszystkich standardów i metodologii (zgodnie z wytycznymi PTBP oraz światowych organizacji: APA i EPA), a po badaniu przekazuję rzetelną opinię zawierającą wyniki testu. Badanie wykrywaczem kłamstw dla osób prywatnych i firm prowadzę na terenie całej Polski, głównie w moich pracowniach w Katowicach, Krakowie, Opolu, a od prawie roku również w Kielcach i Rzeszowie.

Prawa osoby badanej (checklista)

Na zakończenie podsumujmy kluczowe prawa osoby badanej podczas badania wariografem (tzw. wykrywaczem kłamstw). Oto krótka checklista, którą warto przeczytać przed podjęciem decyzji o udziale w teście:

• Prawo do odmowy udziału: masz prawo nie poddać się w ogóle badaniu wariografem. Udział jest całkowicie dobrowolny, co oznacza, że nikt nie może Cię zmusić.
• Prawo do pełnej informacji: masz prawo znać wszystkie pytania przed testem. Zostaną Ci one przedstawione i wyjaśnione w rozmowie przedtestowej.
• Prawo do zgłaszania uwag: masz prawo nie zgodzić się na konkretne pytanie. Możesz poprosić o zmianę jego treści lub usunięcie, jeśli budzi Twój sprzeciw.
• Prawo do odmowy odpowiedzi: masz prawo odmówić odpowiedzi na którekolwiek pytanie w trakcie badania, bez podawania przyczyny.
• Prawo do przerwania testu: masz prawo przerwać badanie wariografem w dowolnym momencie. Możesz to zrobić bez tłumaczenia powodów.
• Prawo do poufności: masz prawo do zachowania poufności wyniku. Wyniki testu i Twoje odpowiedzi nie będą ujawniane żadnym osobom postronnym, z wyjątkiem tych osób lub instytucji, które wskażesz.
• Prawo do godności i poszanowania: masz prawo być traktowany z szacunkiem. Pytania nie mogą Ci uwłaczać ani naruszać Twoich dóbr osobistych poza tym, co niezbędne dla sprawy. Poligrafer powinien dbać o Twój komfort psychiczny i fizyczny podczas badania.
• Prawo do rzetelnego badania: masz prawo, by badanie przeprowadzał kompetentny, certyfikowany ekspert według uznanych standardów i metodami o udowodnionej naukowo skuteczności. Jeśli masz wątpliwości co do przebiegu badania, możesz je zgłosić, a nawet skonsultować wyniki z innym specjalistą czy z Polskim Towarzystwem Badań Poligraficznych.

Ta lista obejmuje podstawowe prawa osoby badanej podczas badania wariografem (wykrywaczem kłamstw). Znając je, możesz śmielej podejść do badania.

FAQ

Informacja o prawach autorskich

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy artykuł stanowi utwór w rozumieniu polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i podlega pełnej ochronie prawnej. Kopiowanie lub rozpowszechnianie treści z tej strony (w całości lub w części) bez uprzedniej zgody autora jest zabronione i stanowi naruszenie praw autorskich. Publikowanie moich tekstów na innych witrynach (nawet po przeredagowaniu) bez podania źródła i wyraźnego wskazania mojego autorstwa również narusza prawo. Takie działanie nie mieści się w dozwolonym prawem cytacie i może skutkować odpowiedzialnością cywilną, a nawet odpowiedzialnością karną.