Ile trwa badanie wariografem? Sprawdź, co musisz wiedzieć przed wizytą

Badanie wariografem to temat, który budzi wiele emocji i jeszcze więcej pytań. Dla niektórych jest to element śledztwa, dla innych – warunek podczas rekrutacji na odpowiedzialne stanowisko, dla osób prywatnych niejednokrotnie jest to „być albo nie być” w przypadku prywatnych badań wariografem. Jednym z najczęstszych pytań, jakie się pojawiają, jest: ile trwa badanie wariografem?

W tym artykule wyjaśnię nie tylko, jak długo powinno trwać takie badanie, ale również na czym dokładnie polega, czego możesz się spodziewać i jak się do niego przygotować. Jeśli czeka Cię spotkanie z wariografem – przeczytaj ten tekst do końca. Wiedza działa uspokajająco.

Czym jest badanie wariografem?

Zacznijmy od podstaw. Poligraf, znany potocznie i przesadnie na skróty jako wykrywacz kłamstw, to urządzenie rejestrujące zmiany fizjologiczne organizmu w odpowiedzi na zadawane pytania. Urządzenie w postaci poligrafu nie wykrywa bezpośrednio kłamstwa – ale rejestruje reakcje takie jak zmiany rytmu serca, ciśnienia krwi, oddechu czy przewodnictwa skóry oraz objętości naczyń krwionośnych. Analizą w interpretacji badania wariografem zajmuje się poligrafer. To osoba przeprowadzająca badanie kwalifikuje zarejestrowane reakcje jako typowe dla osoby szczerej lub typowej dla osoby kłamiącej.

Wariograf jest wykorzystywany w:

• śledztwach kryminalnych zarówno do celów operacyjnych jak i dowodowych,
• sprawach karnych, cywilnych i rodzinnych, a bywa również, że w sprawach karno-skarbowych,
• weryfikacji lojalności i uczciwości pracowników, agentów i funkcjonariuszy,
• procesach rekrutacyjnych na stanowiska wymagające szczególnego zaufania (np. służby specjalne),
• w sprawach prywatnych, gdzie poruszane są tematy lojalności, wierności, zdrady, uczciwości itp.

W skrócie – to narzędzie pomocnicze, które może potwierdzić lub podważyć wersję wydarzeń przedstawianą przez badaną osobę.

Jak wygląda przebieg badania wariografem?

Wbrew pozorom, jak wygląda profesjonalne badanie poligraficzne, to pytanie równie istotne, jak pytanie o czas badania. Cały proces jest uporządkowany i składa się z kilku etapów:

Etap 1: Rozmowa wstępna

Przed rozpoczęciem badania odbiera się zgodę od osoby badanej i poucza o jej prawach dotyczących procedury i samego badania. Ekspert przeprowadza wywiad z osobą badaną. Pyta o stan zdrowia, przyjmowane leki, sen i samopoczucie. To bardzo ważne – niektóre czynniki mogą pośrednio wpłynąć na wynik badania, a bardziej precyzyjnie na czytelność reakcji. W tym czasie umożliwia się badanemu swobodną wypowiedź, która ma duże znaczenie przede wszystkim w kontekście stymulacyjnym.

Etap 2: Omówienie wszystkich pytań jakie będą zadane w czasie badania

Osoba badana musi na tym etapie dobrze zrozumieć treść pytań i ich znaczenie. Ma prawo odnieść się do każdego z pytań, zażądać zmiany ich treści lub odmówić odpowiedzi na którekolwiek z pytań. W tym miejscu nie ma przestrzeni na dowolność interpretacji pytania. Szczytem nieodpowiedzialności ze strony badanego jest uznanie, że rozumie kontekst, więc chyba rozumie pytanie. Nie rozumiesz – nie odpowiadaj! Poproś o zmianę w treści pytania. Masz do tego prawo.

Etap 3: Założenie czujników i test demonstracyjny

Na tym etapie powinieneś dowiedzieć się od poligrafera jakie czujniki zostaną założone na Twoje ciało, co one mierzą i jak reaguje człowiek w konkretnym komponencie w momencie kiedy kłamie. Następnie czujniki zakłada się na ciało badanego. Po założeniu czujników, wstępnej regulacji ustawień czułości, przechodzi się do testu demonstracyjnego zwanego też testem demo lub testem stymulacyjnym. W teście tym masz skłamać na temat, w którym zarówno Ty jak i poligrafer jesteście zorientowani (zapisana cyfra na kartce papieru, ewentualnie Twoje imię, itp.). Test ma za zadanie zapoznać Ciebie z procedurą badania, a poligraferowi pokazać jaki jest Twój stan pobudzenia psychofizjologicznego w czasie badania. Dodatkowo uzyskuje się zapis Twojej reakcji na kłamstwo.

Etap 4: Właściwe badanie

To moment, w którym pojawiają się pytania kluczowe dla sprawy w połączeniu z innymi pytaniami. Standardowo (w zależności od rodzaju testu!!!) w teście „wykrywaczem kłamstw” zadaje się 9-11 pytań. Bodźce (werbalnie zadane pytania) wprowadza się nie wcześniej niż co 25 sekund. Bywa, że czas ten się wydłuża, gdyż reakcja z poprzedniego pytania nie wróciła jeszcze do linii bazowej. Każdy test powtarza się w 3 lub 5 seriach. Nie mniej, nie więcej. Pytania w każdej z serii są pozamieniane w kolejności.

Etap 5: Omówienie / zakończenie

Po zakończeniu badania, osoba badana może usłyszeć wstępną opinię lub zostać poinformowana, kiedy pozna oficjalny wynik. To ważne. Osoby zlecające najczęściej chcą usłyszeć wynik „tu i teraz” i w wielu przypadkach jest to do zrealizowania. Jeżeli poligramy są czyste, brak w nich artefaktów (reakcji wywołanych zakłóceniem), badany nie próbował zakłócić badania (potocznie mówiąc: nie próbował oszukać wykrywacz kłamstw), a wstępnie pozyskana punktacja wskazuje, że wynik badania nie jest na granicy rozstrzygnięcia, to można się pokusić o wydanie opinii bezpośrednio po badaniu.

Czy badanie poligraficzne jest stresujące?

Dla wielu osób tak – szczególnie, jeśli nie wiedzą, czego się spodziewać. Jednak warto wiedzieć, że profesjonalne badanie poligraficzne nie jest bolesne, a cały proces odbywa się w spokojnych, kontrolowanych warunkach. Eksperci zazwyczaj dbają o komfort psychiczny osoby badanej. Stres towarzyszący Tobie w czasie badania jest czymś zupełnie normalnym.

Ile trwa badanie wariografem?

To główne pytanie, dlatego odpowiadamy jasno i konkretnie:

• Średni czas badania wariograficznego to zwykle od 2 do 3 godzin.
• Sama część z zadawaniem pytań trwa ok. 30 do 60 minut na jeden przeprowadzany test w 3 lub 5 seriach.
• Pozostały czas to przygotowanie, rozmowa wstępna, omawianie pytań oraz analiza wyników wstępnych pomiędzy seriami testu.

Czas badania może się wydłużyć w zależności od:

• liczby pytań,
• złożoności sprawy,
• konieczności robienia przerw i czasu ich trwania,
• stanu emocjonalnego badanego (chociaż w tym przypadku prawdopodobne jest przełożenie badania).

Nie da się więc jednoznacznie odpowiedzieć, że badanie to zawsze 2 godziny. Najlepiej założyć sobie pewien margines bezpieczeństwa – nie planować niczego ważnego bezpośrednio po. Trzeba też mieć na uwadze, że osoba badana nie odczuwa upływu czasu w rozumieniu dosłownym. Będąc bezpośrednio w centrum działania, badanemu sam czas badania w żadnym wypadku się nie dłuży.

Czas trwania badania
Etap badania	Orientacyjny czas trwania	Czynniki mające największy wpływ na czas etapu
Rozmowa przed testem	Około 45 minut do 1 godziny	Swobodna wypowiedź badanego, której nie wolno przerywać, jeżeli badany mówi na temat.
Omówienie wszystkich pytań w teście	Około 30-45 minut	Zrozumienie pytań i zrozumienie instrukcji przez badanego w przypadku rodzaju pytań typu C jako DLC.
Założenie czujników i test demonstracyjny	Około 15 minut	Kwestia omówienia czujników i ich roli w analizie. Test demo to test typu POT (szczytowego napięcia), ilość pytań, to średnio 7 (brak sztywnych ram), na każde pytanie 25 sekund, to łącznie: około 3 minuty na test demo.
Etap testów diagnostycznych	Około 30 – 50 minut na test (3 lub 5 serii)	Test ma od 9 do 11 pytań, na każde pytanie minimum 25 sekund. Średnio jest to 10×25 sek. Łącznie około 4 minuty 30 sekund. Po każdej serii jest przerwa około 5 minut, gdzie omawia się daną serię (w zależności od woli badanego przerwa może być wydłużona).
Omówienie wyników	15-30 minut

Czy można się przygotować do badania?

Zdecydowanie tak. Dobra forma psychofizyczna wpływa na czytelność wyników. Oto kilka porad, jak się przygotować:

• Wyśpij się przed badaniem – niewyspanie może osłabić odczyty. Przed zaśnięciem nie myśl o badaniu, szkoda Twoich nerwów.
• Unikaj alkoholu i substancji odurzających – co najmniej 24h przed badaniem.
• Nie przyjmuj leków uspokajających bez konsultacji. Natomiast nie odstawiaj leków, które masz na stałe przepisane.
• Zjedz lekki posiłek – ale nie przychodź głodny.
• Ubierz się wygodnie i stosownie do sytuacji – tak, byś czuł/czuła się dobrze.
• Jeżeli będziesz mieć jakiekolwiek wątpliwości – nie krępuj się o tym porozmawiać z poligraferem. Lęk przed badaniem jest czymś normalnym, a Twoje pytania nie będą odbierane jako próba wpłynięcia na poligrafera. Profesjonalista rozwieje Twoje obawy.

Czego unikać przed badaniem?

• Próby manipulowania oddechem – to zostanie szybko wychwycone.
• Przesadnego uspokajania się – jeżeli przedobrzysz, to wpłyniesz najwyżej na przełożenie terminu badania, a nie na korzystny dla siebie wynik.
• Prób „przechytrzenia” urządzenia – działania w kierunku „oszukania wykrywacza kłamstw” zazwyczaj kończą się odwrotnym efektem.

Pamiętaj, że eksperci rozpoznają sztuczne i nienaturalne reakcje. Jeśli więc zastanawiasz się, czy można oszukać wariograf – odpowiedź brzmi: to bardzo trudne, a często wręcz niemożliwe. Jeżeli wariograf obsługuje profesjonalista, to Twoje szanse są minimalne. Wzrastają natomiast w konfrontacji z początkującym poligraferem. I nie jest to przytyk, bo każdy z nas kiedyś zaczynał. Jest to stwierdzenie faktu, wynikającego ze statystyk.

Kiedy można spodziewać się wyników badania?

To zależy od czytelności Twoich wyników. Jeżeli są jasne, przejrzyste i pozbawione zakłóceń, to ocena Twoich reakcji powinna być określona bezpośrednio po badaniu. W niektórych przypadkach trzeba poczekać na dokładne przeanalizowanie poligramów. Zwłaszcza, kiedy wynik jest na granicy rozstrzygnięcia.

Opinię pisemną do celów prywatnych wydaję do 3 dni roboczych. Opinię do celów procesowych redaguję do 7 dni roboczych. Różnica wynika najczęściej z obszerności opinii do celów procesowych.

Podsumowanie

Jak widzisz, odpowiedź na pytanie ile trwa badanie wariografem nie jest jednoznaczna, ale możemy przyjąć, że jako absolutne minimum warto zarezerwować sobie 2–3 godzin. Czas trwania zależy od wielu czynników – od przygotowania, przez zachowanie badanego, po skomplikowanie sprawy.

Jeśli masz przed sobą badanie wariografem, nie stresuj się bardziej niż powinieneś. Nie stymuluj się negatywnie. Zaufaj procedurze. Postaraj się dowiedzieć czegoś o ekspercie, który będzie obsługiwał wariograf, gdyż jego doświadczenie to najważniejszy składnik miarodajnego badania. Natomiast do samego badania podejdź jak do rozmowy – spokojnie, szczerze i z otwartym umysłem.

Masz pytania? Skontaktuj się ze mną – w sposób rzeczowy, spokojny i bez oceniania rozwieję Twoje wątpliwości.