Badania wariograficzne cieszą się coraz większą popularnością. Zostało to zauważone przez praktyków nie tylko we wzroście zleceń ilości badań na potrzeby procesowe (przez instytucje) ale także w zleconych badaniach na potrzeby biznesowe. Badanie wariografem na potrzeby prywatne pozostaje na tym samym, relatywnie wysokim poziomie.
Badania wariografem nie podlegają kontroli ze strony państwa
Zwrócić należy uwagę na kwestię regulacji rynku usług związanych z badaniami poligraficznymi. W tym miejscu należy ostrzec, że świadczenie usług na rynku prywatnym związanych z badaniami poligraficznymi nie jest jeszcze unormowane prawnie w aspekcie uprawnień, certyfikatów i szkoleń jakie powinna odbyć osoba świadcząca usługi badań poligraficznych (wariograficznych lub potocznie „wykrywaczem kłamstw”). Innymi słowy i bardzo upraszczając – wystarczy kupić poligraf (wariograf) i próbować świadczyć usługi nie mając o tym żadnego pojęcia. Przerażające, ale staje się to faktem i regularnie otrzymujemy informacje o kolejnym podmiocie, który stara się świadczyć usługi badań wariograficznych bez jakiegokolwiek przeszkolenia w tej dziedzinie.
O ile instytucje (sądy, prokuratura) jak i zlecające badania firmy najczęściej weryfikują poligraferów, to osoby prywatne niezwykle rzadko dopytują o uprawnienia poligrafera. Dodać należy, że kiedy już padnie przez telefon pytanie o certyfikaty poligrafera, rozmówca przyjmuje do wiadomości oświadczenie nie dopytując o szczegóły. Z jednej strony jest to zrozumiałe, gdyż trudno jest zadawać pytania w dziedzinie, która w życiu danej osoby przewinie się prawdopodobnie jeden raz, z drugiej natomiast strony jest to ryzykowna tendencja, gdyż konsekwencje niewłaściwie przeprowadzonego badania mogą być niebezpieczne.
Intencja niniejszego wpisu
Intencją tego wpisu jest wskazanie osobom zainteresowanym skorzystaniem z usługi z użyciem poligrafu (wariografu) o co warto spytać przy poszukiwaniach usługodawcy i w jaki sposób zminimalizować ryzyko natrafienia na pseudopoligrafera, który bez posiadania wiedzy specjalistycznej, może spowodować dużo szkody.
Gdzie zweryfikować eksperta/specjalistę przeprowadzającego badanie wariografem?
Wielu poligraferów, pozostających jeszcze w służbie, uczestniczy w szkoleniach zorganizowanych przez instytucje, w których służą. Takie szkolenia najczęściej zakończone są egzaminem i otrzymaniem certyfikatu. Dlatego też posiadacz takiego certyfikatu jest w stanie go okazać w sytuacji, kiedy zostanie o to poproszony.
Jakie towarzystwa w Polsce zrzeszają ekspertów z zakresu badań poligraficznych?
Kompetencje z zakresu badań poligraficznych mogą w Polsce potwierdzić lub zakwestionować bądź zalecić ostrożność, dwa stowarzyszenia zrzeszające poligraferów. Są to: Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych i Polskie Stowarzyszenie Poligraferów. Dlatego też, warto kierować zapytania o kompetencje poligraferów w Polsce do tych właśnie podmiotów. Przy czym należy podkreślić, że zapytanie o konkretnego eksperta czy specjalistę należy kierować jednocześnie do jednego i drugiego towarzystwa, gdyż istnieje prawdopodobieństwo, że osoba będąca zrzeszona w PTBP nie będzie znana w PSP i odwrotnie. Dodać również należy, że poza Polskim Towarzystwem Badań Poligraficznych i Polskim Stowarzyszeniem Poligraferów na chwilę obecną nie ma na terenie Polski żadnego innego podmiotu, który w sposób obiektywny, a nade wszystko z poszanowaniem etyki zawodu poligrafera, mógłby rekomendować lub zalecać ostrożność w stosunku do osoby świadczącej usługi z zakresu badań poligraficznych. Dlatego też wszelkie akredytacje i rekomendacje podmiotów innych niż PTBP i PSP należy traktować z rezerwą i ostrożnością.
Biegły sądowy z zakresu badań poligraficznych – gdzie to sprawdzić?
Spis biegłych sądowych dla konkretnego Sądu Okręgowego można sprawdzić na stronie internetowej danego sądu. Dlatego też jeżeli poligrafer jest wpisany na listę biegłych sądowych z zakresu badań poligraficznych, wystarczy go dopytać dla którego sądu. Następnie należy wejść na stronę wskazanego Sądu Okręgowego, wyszukać listę biegłych i tam odszukać nazwisko biegłego. Niezbędnym jest sprawdzenie, czy dana osoba jest biegłym z zakresu badań poligraficznych (wariograficznych), a nie na przykład biegłym z zakresu grafologii lub innej dziedziny kryminalistyki lub psychologii.
Jeżeli dane nazwisko pojawia się na liście biegłych, to można założyć, że osoba taka posiada stosowne certyfikaty i została zweryfikowana przed wpisaniem na listę biegłych poprzez między innymi pozyskanie opinii o poligraferze z towarzystw zrzeszających ekspertów.
Ekspert, specjalista – słów kilka o tytułach, którymi posługują się osoby wykonujące badania wariografem.
Poligraferzy, w zależności od stopnia przeszkolenia, uzyskują tytuły, które wskazują do jakiego rodzaju badań mają dostęp. Po szkoleniach organizowanych przez Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych przedstawia się to następująco:
Młodszy specjalista z zakresu badań poligraficznych
Jest to poligrafer po przeszkoleniu podstawowym. Może on wykonywać badania eksperymentalne do celów naukowych (na przykład w ramach udziału w grancie), a także na potrzeby pozaprocesowe (badania prywatne i kadrowe). Jednak w przypadku badań pozaprocesowych muszą być one przeprowadzane pod nadzorem osoby wpisanej na listę ekspertów. Także osoba z tytułem młodszego specjalisty ma bardzo ograniczone możliwości samodzielnych badań.
Specjalista z zakresu badań wariografem
Jest to osoba po kursie II stopnia (specjalistycznym). Osoba z tym tytułem uprawniona jest do samodzielnego prowadzenia badań naukowych oraz na zlecenie osób i instytucji w celach pozaprocesowych (prywatnych i kadrowych). Posiada też kwalifikacje do przeprowadzania badań w celach dowodowych, z zastrzeżeniem obowiązku poddania się superwizji. Ma również otwartą drogę do ubiegania się, w ramach odrębnej procedury, o wpis na listę ekspertów rekomendowanych przez PTBP do badań w celach dowodowych w procesie karnym lub cywilnym.
Ekspert z zakresu badań poligraficznych
Jest to osoba, która wystąpiła o wpisanie na listę ekspertów z zakresu badań poligraficznych, a jej wiedza na temat prowadzenia badań poligraficznych została zweryfikowana między innymi przez Komitet Naukowy Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Lista ta podzielona jest na trzy kategorie badań: pozaprocesowych, procesowych i terapeutycznych.
Na chwilę pisania niniejszego artykułu poza Polskim Towarzystwem Badań Poligraficznych i Polskim Stowarzyszeniem Poligraferów, nie istnieje żaden inny obiektywny podmiot, którego rekomendacje byłyby wiarygodne.
Podsumowanie
Bez względu na rodzaj zleconego badania (badanie prywatne lub do celów procesowych), warto zweryfikować kwalifikacje osoby, której powierza się przeprowadzenie takiej ekspertyzy. Jeżeli poligrafer oświadcza, że jest członkiem Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych lub Polskiego Stowarzyszenia Poligraferów, to weryfikacja tej informacji może opierać się o wysłanie wiadomości e-mail z zapytaniem do danego towarzystwa. W przypadku biegłych sądowych – warto pytać u źródła, czyli szukać na liście biegłych dla konkretnego Sądu Okręgowego.
Poligrafer, który jest pewny swoich kompetencji, certyfikatów, wiedzy na temat badań poligraficznych (wariograficznych), nie ma problemów z podaniem swojego nazwiska w rozmowie i podpisania się własnym nazwiskiem na wydanej opinii.
Nie należy mieć oporów przed poproszeniem poligrafera o wylegitymowanie się, zwłaszcza jeżeli badanie przeprowadzone jest poza stałą pracownią danego poligrafera.
