Standardy American Polygraph Association w badaniach poligraficznych

Na wielu stronach internetowych przedsiębiorców świadczących usługi z zakresu badań wariograficznych (poligraficznych, czy też potocznie „wykrywaczem kłamstw”) czytam, że przestrzegają oni zasad i standardów obowiązujących w tej dziedzinie badań kryminalistycznych. I pięknie, chociaż z doświadczenia klientów wiem, że te zapewnienia ze strony części przedsiębiorców zajmujących się badaniami wariograficznymi są po prostu bzdurami pisanymi na potrzeby pozyskania osoby do badania, co stanowi bez wątpienia pewną formę wprowadzenia w błąd. O tym, jak sprawdzić kompetencje osoby, która przeprowadza egzamin pisałem już wcześniej i zachęcam do sprawdzenia. O tym jak sprawdzić, czy badanie wariografem odbyło się w oparciu o standardy American Polygraph Association (APA) dowiesz się z tego artykułu, gdyż domyślam się, że nie znając tych standardów nie jesteś w stanie ustalić, czy ktoś Ciebie nie wprowadził w błąd.

American Polygraph Association (APA), to stowarzyszenie zrzeszające ekspertów i naukowców z dziedziny instrumentalnej detekcji nieszczerości (badań poligraficznych, bądź w spolszczonej wersji: badań wariograficznych). Bez względu na zakątek świata, każde poważne towarzystwo zrzeszające ekspertów z zakresu badań poligrafem opiera się na praktykach i standardach APA.

Wprowadzenie

W celu ujednolicenia i zagwarantowania jakości przeprowadzanych badań poligraficznych, APA opracowała zbiór Standardów Praktyki, który obowiązuje wszystkich jej członków.

W tym artykule przyjrzymy się głównym założeniom tego dokumentu APA – ich celom, definicjom, odpowiedzialnościom egzaminatorów, wymaganym warunkom badań, a także sposobom analizy danych i przechowywania wyników. Omówienie będzie oparte na ośmiu kluczowych sekcjach, które tworzą kompletny system regulacji zawodu egzaminatora poligrafu według Standardów Praktyki APA obowiązujących od 23 sierpnia 2024 roku.

Cel Standardów Praktyki APA

Podstawowym założeniem dokumentu jest promowanie (dosłownie) najwyższej precyzji (dokładności) w ocenie wiarygodności (szczerości lub wprowadzania w błąd) podczas badań poligraficznych. Wszystkie badania muszą być zgodne z obowiązującymi przepisami lokalnymi, stanowymi i federalnymi. Standardy te mają za zadanie zapewnić, że każdy członek APA działa według jednolitych i rzetelnych reguł.

Definicje kluczowych pojęć

W tej sekcji dokumentu wyjaśniono, czym dokładnie jest badanie poligraficzne – zdefiniowano je jako psychofizjologiczny test wykrywania oszustwa lub rozpoznania, który opiera się na rejestrowaniu reakcji fizjologicznych badanej osoby. Co ciekawe, w dokumencie wobec poligrafu jednokrotnie użyte jest określenie „wykrywacz kłamstw”, natomiast jest to doprecyzowane jako nazwa czasami stosowana „dla wygody”. (cyt.) A psychophysiological test of deception or recognition sometimes referred to as lie-detection as a term of convenience.

W standardzie wyjaśniono, że badanie poligraficzne składa się z fazy wywiadu w celu wyjaśnienia badanego zagadnienia i powiązanych bodźców testowych, fazy rejestracji danych, podczas której trwale zapisywane są reakcje fizjologiczne na bodźce testowe, oraz fazy analizy, podczas której różnice w reakcjach na różne typy bodźców testowych są ilościowo wyrażane w celu obliczenia znaczenia statystycznego dla wyniku testu.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zapis dotyczący obliczenia znaczenia  statystycznego, gdyż w wielu przypadkach tak się nie dzieje w prywatnym badaniu wariografem, a badani uzyskują zdawkowe informacje typu „kłamał” / „nie kłamał”, co samym w sobie jest nieprzestrzeganiem standardu APA i jednoczesnym przekroczeniem kompetencji przez osobę egzaminującą, gdyż osoba przeprowadzająca badanie może najwyżej zakwalifikować reakcje jako typowe dla osoby szczerej lub nieszczerej, ale nie wolno takiemu egzaminatorowi wydawać wyroku „kłamał” / „nie kłamał”.

Dodać należy, że zgodnie z obowiązującym standardem APA poligrafer powinien umożliwić badanemu wyjaśnienie reakcji fizjologicznych i omówienie wszelkich pozostałych niespójności.

APA w dokumencie dzieli badania na kilka typów:

• Ewidencyjne (dowodowe) – używane w kontekście postępowania procesowego.
• Konfrontacyjne – przeprowadzane na dwóch lub więcej osobach, mających odmienny sposób relacjonowania tej samej sytuacji.
• Śledcze – wspierające dochodzenia (operacyjne), nieprzeznaczone do użycia w sądzie.
• Diagnostyczne – oceniające prawdziwość w związku z konkretnym wydarzeniem.
• Przesiewowe – wykonywane w sytuacjach bez konkretnego oskarżenia.

Wprowadzono także definicję analizy danych (wyników badań wariograficznych), typów opinii oraz technik poligraficznych, które muszą spełniać rygorystyczne kryteria naukowe, by mogły być stosowane.

Opinie dla testów w zależności od jego rodzaju:

W badaniach wariografem przeprowadza się różne testy, ich główny podział (pomijając ten ze względu na przeznaczenie testu), to klasyfikacja na testy jednoproblemowe i wieloproblemowe. W tych pierwszych wydaje się opinię diagnostyczną, którą raportuje się w podziale na reakcje:

• DI – (ang. deception indicated) – stwierdzono wprowadzenie w błąd (dosłownie: wskazanie oszustwa);
• NDI – (ang. no deception indicated) – nie stwierdzono wprowadzenia w błąd (dosłownie: brak wskazania oszustwa); lub w testach rozpoznawczych (testach rozpoznania) jako
• RI – (ang. recognition indicated) – stwierdzono rozpoznanie;
• NRI – (ang. no recognition indicated) – nie stwierdzono rozpoznania.

W testach przesiewowych, wieloproblemowych wydaje się opinie:

• SR – (ang. significant responses) – znaczące reakcje (dla reakcji typowych dla kłamstwa);
• NSR – (ang. no significant responses) – brak znaczących reakcji (w przypadku reakcji typowych dla prawdy);

dodatkowo w opinii może się pojawić ocena

• INC (ang. inconclusive) – nierozstrzygnięte, wówczas, gdy reakcji osoby badanej nie można zakwalifikować jako typowych dla populacji szczerych lub nieszczerych;
• NO (ang. no opinion) – brak opinii. Tego rodzaju ocena pojawia się najczęściej z wyjaśnieniem o przyczynie jej wystawienia. Są to między innymi zarejestrowane liczne artefakty z powodu zakłócania procesu badania przez osobę poddaną badaniu.

Techniki stosowane w badaniach według standardu APA:

Wartość diagnostyczna testów dla celów dowodowych musi być udowodniona naukowo i nie niższa niż 90%, zaś dla testów przesiewowych trafność testu nie może być niższa niż 86%. W przypadku badań do celów śledczych wartość diagnostyczna zastosowanego testu musi być wyższa niż 80%.

Obowiązki egzaminatora

Egzaminatorzy APA są zobowiązani do:

• Regularnego doszkalania się (minimum 30 godzin co dwa lata);
• Rzetelnego przedstawiania swojego doświadczenia, wykształcenia i licencji;
• Oceny, czy osoba badana jest odpowiednia do testu;
• Uwzględnienia stanu fizycznego i psychicznego badanego przy analizie wyników.

W kwestii doszkalania się poligraferów po uzyskaniu już certyfikatów , ten sam standard obowiązuje poligraferów zrzeszonych w Polskim Towarzystwie Badań Poligraficznych (§ 15 Uchwały nr 7/2016 Zarządu Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych z dnia 20.07.2016r. Standard kursów i szkoleń z zakresu badań poligraficznych – t.j. ogłoszony dnia 10.04.2022).

Natomiast w kontekście rzetelnego przedstawiania swojego doświadczenia i wykształcenia – w Polsce osoba, która posiada stosowne certyfikaty i szkolenia nie będzie miała problemu, by się nimi posłużyć i je zaprezentować. Natomiast należy mieć na uwadze, że jeżeli chcesz, by taki certyfikat został Ci okazany, to poinformuj o tym poligrafera wcześniej, by go ze sobą zabrał. Niestety w Polsce w obecnym stanie prawnym nie obowiązują licencje, co powoduje, że wiele przypadkowych osób wykonuje badania poligraficzne do celów prywatnych. W przypadku celów procesowych w wielu wypadkach Prezesi Sądów Okręgowych weryfikują szkolenia i certyfikaty biegłych sądowych z zakresu badań poligraficznych. Zawsze możesz zweryfikować kwalifikacje poligrafera zadając pytanie w jednym z dwóch towarzystw w Polsce, które zrzeszają ekspertów z zakresu badań poligraficznych. Są to: Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych i Polskie Stowarzyszenie Poligraferów.

Fałszywe poświadczenia rekomendacji stosowane przez niektóre firmy

Zwrócić należy uwagę, że niektóre firmy w Polsce jako numer licencji do wykonywania badań poligraficznych podają numer licencji detektywistycznej, co jest nadinterpretacją i subtelną formą wprowadzenia w błąd potencjalnego klienta, gdyż badanie poligraficzne (wariograficzne, z wykorzystaniem „wykrywacza kłamstw”) nie są czynnością detektywistyczną w rozumieniu Ustawy o usługach detektywistycznych, stąd posłużenie się tu licencją jest bezprzedmiotowe. Firmy takie posługują się również wpisem z kodem RD – czyli kod wpisu działalności regulowanej w kontekście usług detektywistycznych prowadzonych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Natomiast tego rodzaju wpisy nie potwierdzają w żadnym wypadku kwalifikacji danej firmy w badaniach poligraficznych, a już tym bardziej nie są żadną rekomendacją ze strony jakichkolwiek instytucji świadczącą o wiarygodności danej firmy w kontekście badań z użyciem wariografu.

Dbałość o profesjonalizm i transparentność egzaminatora oraz o wiarygodność firmy świadczącej badania poligraficzne decyduje w dużej mierze o autentyczności i miarodajności całego procesu. 

Sprzęt i nagrywanie w standardzie American Polygraph Association

Badania muszą być przeprowadzane na sprawnym sprzęcie rejestrującym co najmniej:

• wzorce oddechowe (klatka piersiowa i przepona), dwa czujniki pneumo
• aktywność elektrodermalną, czujnik EDA
• aktywność sercowo-naczyniową (ciśnienie, tętno, amplituda), mankiet cardio
• aktywność ruchową (czujnik siedziska) poduszka aktywności motorycznej.

Wszystkie pomiary muszą być czytelne, ciągłe i odpowiednio zapisane. Rejestracja innych danych jest dozwolona, ale nie mogą one służyć jako podstawa do formułowania konkluzji bez odpowiedniego poparcia naukowego.

Warunki i miejsce badania z wykorzystaniem poligrafu

Badanie powinno odbywać się w środowisku wolnym od rozpraszaczy. Standard dosłownie w tej kwestii brzmi: „środowisko badania powinno być w rozsądnym stopniu wolne od czynników rozpraszających”.

APA zabrania egzaminatorom formułowania opinii w czasie badań publicznych, np. w mediach. Jeśli dojdzie do inscenizacji badania, musi być to jednoznacznie przekazane odbiorcom. Podobne jest stanowisko Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Najprościej rzecz ujmując – do wyniku badania na potrzeby programów telewizyjnych, jeżeli nie spełniały one standardu, należy podejść ostrożnością.

Kontrola jakości przeprowadzonego badania poligraficznego i kontrola pracy egzaminatora:

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, na najważniejsze, czyli jakie elementy powinna posiadać opinia. Zgodnie ze standardami APA egzaminator podlegający przeglądowi kontroli jakości (czyli wynik jego pracy w konkretnej sprawie jest analizowany przez niezależnego eksperta) powinien dostarczyć wystarczającą ilość informacji, z wyłączeniem komunikacji objętej tajemnicą zawodową, aby umożliwić przeprowadzenie przeglądu kontroli jakości, w tym co najmniej:

1. Cyfrowe lub elektroniczne dane z badania poligraficznego w oryginalnej formie;
2. Wszystkie pytania testowe;
3. Informacje zleceniodawcy wystarczające do oceny doboru celu badania oraz formułowania pytań;
4. Nagranie audio-wideo lub audio całego przebiegu badania;
5. Raport z badania oraz;
6. Wszelkie dodatkowe informacje niezbędne do odtworzenia analizy i wyniku.

Jeżeli opinia, którą otrzymałeś posiada te wszystkie składowe, to świadczyć to może o tym, że poligrafer jest pewny swojej wiedzy, obiektywizmu, profesjonalizmu, a nade wszystko nie obawia się kontroli jakości, gdyż całe badanie przeprowadził zgodnie z obowiązującymi standardami i udokumentował je w sposób umożliwiający przeprowadzenie niezależnej kontroli. Natomiast jeżeli otrzymałeś opinię, z wnioskiem „kłamie” lub „nie kłamie”, ale brak jest dołączonych poligramów, brak jest oceny dla konkretnych reakcji w konkretnych spotach, to z dużym prawdopodobieństwem pozyskany wynik nie różni się od rzutu monetą. Przykro mi. Wartość dowodowa opinii niespełniającej standardów jest równa zeru.

 Kontrolę jakości przeprowadzają niezależni eksperci zrzeszeni w Polskim Towarzystwie Badań Poligraficznych, możesz też poprosić o pomoc Komitet ds. Metodyki Badań Poligraficznych Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Jeżeli jakikolwiek inny podmiot oferuje Tobie pomoc w tym zakresie i powołuje się na istnienie komitetów ds. jakości badań i tym podobne, nie krępuj się poprosić o nazwiska i kompetencje osób, które kontrolę jakości przeprowadzają. Masz prawo wiedzieć kto i z jaką wiedzą zajmie się Twoją sprawą.

Przygotowanie do badania wariografem

Przed testem egzaminator powinien:

• Poświęcić czas na omówienie problemów i zagadnień testowych,
• Uzyskać świadomą zgodę osoby badanej,
• Przedstawić przebieg badania i omówić zasady współpracy,
• Omówić wszystkie pytania testowe przed rozpoczęciem zapisu fizjologicznego.

Ważne jest także, by egzaminator zachował neutralność i nie zdradzał swojej opinii co do prawdomówności badanego przed zakończeniem testu.

Przeprowadzanie testu wariograficznego

APA wymaga stosowania zweryfikowanych naukowo technik. Techniki eksperymentalne mogą być używane wyłącznie w odpowiednich warunkach, przy zachowaniu pełnej transparentności wobec badanego i zleceniodawcy. Standardy nakładają też obowiązek:

• Rejestrowania wszystkich etapów badania (audio lub wideo),
• Przeprowadzania testu zapoznawczego,
• Zachowania co najmniej 20-sekundowych odstępów między pytaniami,
• Stosowania standardowych oznaczeń wykresów.

Badania muszą trwać minimum 90 minut, a egzaminator nie powinien przeprowadzać więcej niż pięciu testów dziennie.

Analiza danych i wyniki badań wariograficznych (testu)

Egzaminator musi wydać opinię opartą na zweryfikowanej metodzie analizy danych. Najczęściej stosowaną metodą jest Empiryczny System Oceniania (ESS) lub jego odmiana wielomianowa ESS-M. Oprócz tego (rzadko), ale stosuje się metody oceniania Utah i Rządu Federalnego. Oparcie oceny wyłącznie na algorytmach komputerowych (OSSS v. 2 lub v.3, PolyScore), to nieetyczne i niebezpieczne zachowanie poligrafera. Algorytmy komputerowe mogą być użyte wspomagająco (porównawczo) do analizy przeprowadzonej przez egzaminatora.

Jeżeli występują czynniki zewnętrzne zaburzające pewność wyniku, możliwe jest wydanie opinii „Niejednoznaczne” lub „Brak opinii”.

Wszystkie wyniki muszą być odpowiednio udokumentowane. Przechowywanie danych, raportów i nagrań to kluczowy aspekt zapewnienia przejrzystości i możliwości kontroli jakości. Egzaminator musi też dbać o poufność wyników i przekazywać je wyłącznie uprawnionym osobom.

Podsumowanie

Standardy Praktyki APA to kompleksowy zbiór zasad, który gwarantuje, że każdy etap badania poligraficznego – od przygotowania po analizę wyników – odbywa się na najwyższym poziomie. Dzięki jasno określonym definicjom, obowiązkom i metodyce, zarówno egzaminatorzy, jak i osoby badane mogą mieć pewność, że cały proces jest rzetelny, przejrzysty i oparty na nauce.

W świecie, w którym prawda i wiarygodność mają kluczowe znaczenie – takie standardy nie są luksusem, a koniecznością.

Teraz, kiedy już wiesz jak wygląda standard American Polygraph Association, to żądaj, by go przestrzegać. Osoba, która wykonuje rzetelnie pracę poligrafera, przeprowadzi całość badania poligraficznego zgodnie z tym standardem. Jeżeli jednak zauważysz, że egzaminator obawia się rejestrowania badania lub do opinii nie wydaje zarejestrowanych reakcji, a wynik badania wariografem podaje wyłącznie ustnie, to wiedz, że z dużym prawdopodobieństwem takie badanie z punktu widzenia metodyki nie ma nic wspólnego z jakością, rzetelnością, a nade wszystko wiarygodnością.

Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych i standardy badań w Polsce

Na straży jakości badań poligraficznych w Polsce stoi Polskie Towarzystwo Badań Poligraficznych. Należy zwrócić uwagę na konkretne nazwiska i tytuły naukowe osób, które zajmują tam kluczowe stanowiska w komitetach tematycznych i Zarządzie. To właśnie do Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych należy się zwracać w momencie, kiedy masz wątpliwość co do jakości przeprowadzonego badania. Warto też w PTBP pytać o kompetencje konkretnych poligraferów (pytaj o konkretne nazwisko osoby, która ma przeprowadzić Twoje badanie). Nawet, jeżeli na stronie internetowej danego podmiotu jest umiejscowione logo PTBP lub APA, to należy zapytać o konkretną osobę, gdyż wielu przedsiębiorców posługuje się informacją o zrzeszeniu w APA lub PTBP pomimo tego, iż nigdy nie byli w tych towarzystwach zrzeszeni.

Pewnego rodzaju absurdem jest to, że zlecamy jakimś podmiotom ocenę prawdomówności, a już na etapie rozmowy jesteśmy oszukiwani. Jest to nieetyczne i niedopuszczalne.

Profesjonalne badanie poligraficzne w grupie Ekspert wariografii

Grupa Ekspert wariografii, której częścią jest między innymi Wykrywacz Prawdy, przeprowadza badania wyłącznie zgodnie ze standardami American Polygraph Association i Polskiego Towarzystwa Badań Poligraficznych. Poligraferzy wykonujący badania dla grupy Ekspert wariografii są zrzeszeni w PTBP, a znamienita część w APA i EPA (European Polygraph Association). Wszyscy poligraferzy, którzy mają status eksperta, są biegłymi sądowymi z zakresu badań poligraficznych dla Sądów Okręgowych na terenie całej Polski.

Badania przeprowadzamy na terenie całej Polski. Podmiot Wykrywacz Prawdy posiada stałe pracownie w takich miastach jak:

• Tarnowskie Góry, ul. Gliwicka 35
• Kraków, ul. św. Filipa 23/3
• Katowice, ul. Uniwersytecka 13
• Opole, ul. Ozimska 4/7
• badania wariograficzne przeprowadzamy również wyjazdowo w każdym mieście na terenie Polski. Realizujemy również badania za granicą, na terenie Unii Europejskiej w takich państwach jak Niemcy, Holandia, Belgia, Francja, Czechy i Słowacja. Zapraszamy do kontaktu lub bezpośredniej rozmowy 690655840