Wariograf

Jak działa wariograf?

Wariograf – urządzenie, które fascynuje i jednocześnie, z powodu jego trudnej historii, zmusza do dyskusji w kontekście jego sprawności, wiarygodności i użyteczności w postępowaniach procesowych oraz w śledztwach. Ten popularnie nazywany wykrywacz kłamstw posiada udowodnioną naukowo wartość diagnostyczną. Mimo iż o urządzeniu tym krąży wiele legend, niewielu tak naprawdę wie, czym jest i jak działa wariograf.

Definicja i zasada działania wariografu

Poligraf (wariograf, bądź potocznie wykrywacz kłamstw) to urządzenie, które za pomocą czujników podpiętych w konkretne miejsca na ciele osoby badanej, rejestruje zmiany fizjologiczne w pracy jej organizmu w czasie rzeczywistym. Na podstawie zachodzących zmian w reakcjach badanego, można je zakwalifikować jako typowe dla populacji osób odpowiadających szczerze lub nieszczerze.

Osoba poddana badaniu nie ma wpływu na swoje reakcje, które są analizowane w trakcie sesji, gdyż odpowiada za nie autonomiczny (niezależny od woli człowieka) układ nerwowy. Założone na ciało badanego czujniki wariografu mierzą:

1. Cykl oddechowy za pomocą dwóch pneumografów (jeden na wysokości klatki piersiowej, drugi na wysokości przepony;
2. Ciśnienie względne i tętno za pomocą mankietu kardio;
3. Przewodnictwo elektryczne skóry za pomocą czujnika elektrodermalnego;
4. Zmiany w objętości krwi w naczyniach krwionośnych palca za pomocą czujnika pletyzmografu;
5. Aktywność motoryczną osoby badanej za pomocą poduszki aktywności motorycznej.
6. Możliwe jest zastosowanie dodatkowych czujników aktywności motorycznej: pod stopy, pod ramiona, a nawet w słuchawkach jako czujnik ruchu żwacza.

Wariograf i poligraf to synonimy, ale wyłącznie w polskiej rzeczywistości

Wariograf i poligraf to synonimy. Przynajmniej w polskim stanie rzeczy i w odniesieniu do urządzenia służącego instrumentalnej detekcji nieszczerości. Na całym świecie to urządzenie nazywa się poligrafem (z greckiego polýs 'liczny; duży; potężny’, gráphein 'skrobać; rytować; rysować; pisać; polýgraphos 'wiele piszący’). W Polsce w okresie powojennym w doktrynie próbowano używać w stosunku do poligrafu określenia „odkłamywacz”. Szczęśliwie ów termin nie przyjął się. Natomiast w latach 60-tych, gdy profesor Paweł Horoszowski przywiózł z USA pierwsze takie urządzenie, nazwał je wariografem (jako kombinacji łacińsko-greckiej: łac. varius 'pstry, nakrapiany; różny, rozmaity’, gr. gráphein 'skrobać; rytować; rysować; pisać’). Horoszowski uznał, że termin poligraf będzie mylnie stosowany do obszaru związanego z drukowaniem, stąd wprowadzenie własnego nazewnictwa uważał za zasadne. Określenie to przyjęło się i jest używane zarówno powszechnie, jak i w podręcznikach, a nawet kodeksach i wyrokach sądowych.

Nadmienić w tym miejscu należy, że w środowisku poligraferów używa się terminu poligraf, jako właściwego dla tego urządzenia, natomiast unika się określenia wariograf (chociaż nie jest to błędem i funkcjonuje z powodzeniem w środowisku prawników i śledczych) oraz piętnuje się określenie wykrywacz kłamstw, gdyż takowy co do zasady nie istnieje na obecnym etapie wiedzy.

Wariograf (poligraf) – historia rozwoju w krótkim zarysie:

Pierwszym urządzeniem, które można by było uznać za archetyp poligrafu (wariografu) służącym do instrumentalnej detekcji nieszczerości był pletysmograf, a dokładniej rzecz ujmując – hydropletysmograf. Konstruktorem aparatu był A. Mosso. Eksperymentalnie urządzenie wykorzystywał C. Lombroso. Na temat użycia w praktyce hydropletysmografu wiadomo niewiele. Córka C. Lombroso, G.L. Ferrero, podawała we wstępie do angielskiego wydania dzieła C. Lombrosso „Człowiek zbrodniarz”, że w 1902 r., że jej ojciec miał użyć hydropletysmografu w czasie badania reakcji podejrzanego o zabójstwo 6-letniej dziewczynki. Badanie polegało na obserwacji reakcji pletysmograficznej osoby podejrzanej, w czasie, kiedy było tej osobie prezentowane zdjęcie ofiary przestępstwa, o które był oskarżany. Na podstawie reakcji organizmu badanego, C. Lombrosso uznał, że ten jest niewinny. Nie ma jednak absolutnej pewności, co do wiarygodności tego faktu, gdyż sam C. Lombroso opisywał inne zdarzenie, w którym użył hydropletysmografu. Była to sprawa napadu i kradzieży 20000 franków, a dokładny czas zdarzenia nie jest znany.

J.A. Larson i jego wpływ na rozwój wariografu (poligrafu) i metodyki badań wariograficznych

W 1921 r. J.A. Larson wprowadził zapis ciągły z pomiaru ciśnienia tętniczego. Oprócz tego zaproponował rejestrację jednocześnie innych komponentów. J.A. Larson zalecił komplementarnie, by ustandaryzować formę zadawania pytań w taki sposób, by osoba badana mogła na pytania odpowiadać wyłącznie za pomocą słów „tak” i „nie”. Do standardu zaproponował, aby wprowadzane pytania były wymawiane tonem zrównoważonym, łagodnym i jednakowym.

Pierwszy poligraf stworzony przez J.A. Larsona rejestrował tętno i ciśnienie względne krwi, a także cykl oddechowy.

Larson wykonał wiele badań kryminalistycznych z użyciem swojego poligrafu, a wachlarz przestępstw był niezwykle szeroki: od kradzieży, przez rozboje i przestępstwa seksualne, po zabójstwa.

Kolejne lata wpływały na udoskonalanie wariografu i standaryzowanie procedur związanych z badaniem wariograficznym, a do dalszego rozwoju badań wariograficznych i metodyki oraz standardów przyczyniło się wiele osób na świecie i w Polsce.

Reakcje fizjologiczne rejestrowane przez wariograf i interpretacja wyników badania

Badania wariograficzne (potocznie badania wykrywaczem kłamstw) polegają na pomiarze reakcji fizjologicznych organizmu na różne bodźce, takie jak pytania (najczęściej), a także (rzadko) zdjęcia lub dźwięki. Kluczową rolę w tych badaniach odgrywa autonomiczny układ nerwowy, który funkcjonuje niezależnie od naszej woli. Autonomiczny układ nerwowy dzieli się na układ współczulny (sympatyczny) oraz przywspółczulny (parasympatyczny). Obie te części współpracują w celu regulacji funkcjonowania narządów wewnętrznych, co pomaga utrzymać homeostazę, czyli równowagę wewnętrzną organizmu.

źródło: zbiór własny autora

Układ współczulny przygotowuje organizm do działania w sytuacjach wymagających wysiłku fizycznego lub psychicznego. Aktywuje reakcje takie jak rozszerzanie źrenic, przyspieszenie rytmu serca, zwiększenie wydzielania glukozy przez wątrobę oraz hamowanie procesów trawiennych. Z kolei układ przywspółczulny działa odwrotnie – sprzyja relaksacji, zwalniając rytm serca, wspomagając trawienie i zmniejszając pobudzenie organizmu.

Istota badań wariografem

W sytuacjach stresowych, takich jak te, które mogą pojawić się podczas badań wariograficznych, przeważają reakcje układu współczulnego. W odpowiedzi na prezentowane w badaniu bodźce, organizm wykazuje reakcje emocjonalne, które są odzwierciedlane w zmianach fizjologicznych. Wariograf, rejestruje te zmiany, monitorując cykl oddechowy, ciśnienie krwi, tętno, przewodność elektryczną skóry, objętość krwi w palcach dłoni oraz ruchy ciała.

Istotą badań wariograficznych (badania wariografem) jest identyfikacja śladów pamięciowych i emocjonalnych, które mogą wskazywać na związek badanej osoby z określonym zdarzeniem (na przykład przestępstwem). Ślady te powstają w wyniku kodowania specyficznych informacji w świadomości człowieka, związanych z jego potencjalnym udziałem w zdarzeniu będącym przedmiotem badania wariografem. Termin „śladu pamięciowego” odnosi się do zapisu doznań emocjonalnych wynikających z percepcji, przeżycia lub działania związanego z danym zdarzeniem. Silne emocje, które towarzyszą głębokim przeżyciom, umożliwiają trwałe zapamiętywanie określonych wydarzeń.

Reakcja skórno-galwaniczna i cechy diagnostyczne oraz interpretacja wyników badania

W analizie kanału elektrodermalnego w każdym z systemów oceniania jest inny czas, w którym reakcję analizujemy jako związaną z wprowadzonym bodźcem. Dla Utah jest to 0,5 sekundy po wprowadzeniu bodźca, a dla ESS czas liczony jest od momentu wprowadzenia bodźca. Reakcji wypatrujemy do 5 sekund po odpowiedzi w każdym z tych dwóch systemów. W systemie Rządu Federalnego okno reakcji jest takie samo jak w kanale kardio dla tego systemu. Analiza reakcji w kanale EDA jest zbliżona dla skali 7-pozycyjnej, a różnice są subtelne. Dla każdego z systemów cechą diagnostyczną jest:

1. Amplituda (mierzona od linii bazowej do szczytu reakcji);
2. Złożoność i czas trwania (wyłącznie dla systemów 7-pozycyjnych)

źródło: zbiór własny autora

Ciśnienie krwi, puls i ich znaczenie w badaniu wariografem

W komponencie kardio w badaniu wariografem obserwuje się zmiany w ciśnieniu względnym i tętno. Dla ESS i Utah okno reakcji jest takie samo i zaczyna się w momencie wprowadzenia bodźca, a kończy 5 sekund po udzielonej odpowiedzi, natomiast w systemie Rządu Federalnego okno reakcji „zamyka się” bezpośrednio po udzieleniu odpowiedzi. Podobnie jak w kanale pneumo między systemami są różnice w cechach diagnostycznych i tak, dla każdego z nich wspólną cechą jest:

1. Amplituda (podniesienie linii bazowej);
2. Czas trwania reakcji (w systemach oceniania 7-pozycyjnych);
3. Spowolnienie tętna (wyłącznie w systemie Rządu Federalnego, jeżeli nie zaistniała cecha główna, czyli podniesienie linii bazowej).

źródło: zbiór własny autora

Ponieważ pletyzmograf jest pośrednio związany z komponentem kardio, to warto w tym miejscu wspomnieć o cechach diagnostycznych rejestrowanych w badaniu. Jest to redukcja amplitudy, a jej wykrycie jest problematyczne dla wielu poligraferów. Interpretacja wyników badania w analizie poligramu dla systemów Utah i ESS: czas reakcji liczony jest od 2 sekundy od wprowadzenia bodźca do 5 sekund po odpowiedzi. Wskazane jest pomocniczo posiłkowanie się algorytmem komputerowym w analizie kanału PLE.

źródło: zbiór własny autora

Częstotliwość oddechu i inne parametry fizjologiczne

Analizując komponent pneumo obserwuje się zmiany w cyklu oddechowym. Dla każdego z systemów oceniania bierze się pod uwagę zakres 3 cykli (wdech-wydech), natomiast istnieje różnica między systemami w czasie rozpoczęcia reakcji. Dla systemu Rządu Federalnego jest to czas od momentu wprowadzenia bodźca do jednego pełnego cyklu po odpowiedzi, natomiast dla systemów Utah i ESS okno reakcji trwa od momentu wprowadzenia bodźca do 5 sekund po udzieleniu odpowiedzi. Natomiast dla każdego z systemów cechą diagnostyczną jest:

1. Tłumienie (zmniejszenie amplitudy oddechu);
2. Spowolnienie częstotliwości oddechu;
3. Podniesienie linii bazowej;
4. Bezdech (blok – po wydechu) – oceniany w systemie Utah i Rządu Federalnego;
5. Zmiana w stosunku wdechu do wydechu – cecha diagnostyczna oceniania wyłączenie w systemie Rządu Federalnego.

źródło: zbiór własny autora

Skorzystaj z profesjonalnego badania wariografem

Badanie wariograficzne (poligraficzne) to skomplikowany ciąg czynności. Od ułożenia pytań, poprzez procedurę badania zgodną z metodyką i standardami, aż po analizę poligramów (zapisu reakcji osoby badanej). Dlatego też warto zlecić takie badanie profesjonaliście.

Zachęcam do skorzystania z moich usług jako osoby wpisanej na listę biegłych sądowych, na listę ekspertów rekomendowanych do badań dowodowych i poza procesowych. Badania przeprowadzam przede wszystkim do celów procesowych (prywatnie i jako biegły powołany przez instytucję), ale również dla celów biznesowych i prywatnych.

Gwarantuję:

1. Profesjonalne badanie zgodne ze standardem i metodyką;
2. Doskonałą i jasną opinię z badania poligraficznego;
3. Wszelkie załączniki do opinii, dzięki którym można poddać opinię kontroli jakości;
4. Wsparcie w analizie eksperckiej opinii z badania poligraficznego wydanej przez inny podmiot.

Zachęcam do kontaktu. Badania przeprowadzam w pracowniach stałych w takich miastach jak:

1. Tarnowskie Góry,
2. Katowice,
3. Kraków,
4. Opole.

oraz w pracowniach tymczasowych w każdym mieście w Polsce. Badania przeprowadzam również poza granicami Polski w takich krajach jak: Niemcy, Belgia, Holandia, Francja, Czechy, Słowacja.