Wykrywacz kłamstw – by zdemaskować kłamcę

Kłamstwo od zawsze towarzyszy człowiekowi. Jest celowym wprowadzeniem w błąd innych ludzi za pomocą fałszywych informacji lub też poprzez zatajenie prawdy. To akt świadomego zniekształcenia rzeczywistości, który może przybierać różne formy, od jawnego oszustwa po subtelne manipulacje. Kłamstwo jest obecne w codziennym życiu i w różnych kontekstach społecznych, od relacji osobistych po negocjacje biznesowe i politykę.

Człowiek kłamie z różnych powodów. Osoba dorosła robi to przede wszystkim, by uniknąć kary lub konfliktu, a także, żeby osiągnąć jakąś korzyść. Czasami celem ochrony czyiś uczuć lub uzyskania przewagi nad drugim człowiekiem, wprowadza się go w błąd. Kłamstwa mogą być motywowane zarówno przez egoizm, jak i altruizm.

Od starożytnych czasów poszukiwano czegoś, co będzie działało niczym wykrywacz kłamstw – by zdemaskować kłamcę.

Wykrywanie kłamstwa w starożytności

Wykrywanie kłamstwa ma długą i bogatą historię, sięgającą starożytności. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że kłamstwo można wykryć za pomocą boskich interwencji i magicznych rytuałów. Przykładem jest stosowanie wyroczni oraz różnorodnych testów boskich, gdzie oskarżony musiał przysiąc prawdomówność przed bogami, co miało skłonić go do mówienia prawdy pod groźbą boskiej kary. W starożytnych Chinach stosowano metodę żucia ryżu – podejrzani byli proszeni o żucie suchego ryżu, a następnie wypluwanie go. Jeśli ryż pozostał suchy, uważano, że osoba kłamała, ponieważ stres i strach miały prowadzić do suchości w ustach. W starożytnych Indiach stosowano z kolei próbę ognia, znaną jako „Agni Pariksha” gdzie oskarżony musiał przejść przez ogień, co miało wykazać jego prawdomówność lub winę. Metody te opierały się na przekonaniu, że boskie siły zawsze ujawniają prawdę i ukarzą kłamcę.

Średniowiecze i renesans – brutalność w wykrywaniu kłamstwa

W średniowieczu i renesansie, metody wykrywania kłamstwa były często brutalne i związane z torturami oraz testami na wierność religijną. W Europie szeroko stosowano tzw. „ordalia”, czyli próby boże, gdzie oskarżeni byli poddawani różnym ekstremalnym próbom, jak zanurzanie ręki we wrzątku czy noszenie rozżarzonych przedmiotów. Wierzono, że Bóg chroni niewinnych, a kłamcy nie przetrwają takich prób bez uszczerbku na zdrowiu. Przykładem może być „próba zimnej wody”, gdzie podejrzanego wrzucano do rzeki; jeśli tonął, był uznawany za niewinnego, jeśli unosił się na powierzchni, uważano go za winnego.

Krytyka tortur jako źródła pozyskania prawdy

W XVIII w. C. Beccaria, włoski prawnik i filozof, krytykował takie metody, argumentując, że nie są one ani humanitarne, ani skuteczne. W swojej pracy „O przestępstwach i karach” (1764 r.) C. Beccaria podkreślał, że tortury często prowadzą do fałszywych zeznań, gdyż ludzie poddani ekstremalnym cierpieniom mogą przyznać się do winy, byle tylko zakończyć swoje męki. Argumentował za bardziej racjonalnym i humanitarnym podejściem do wymiaru sprawiedliwości, co miało na celu poprawę metod dochodzenia prawdy.

Początek XX wieku i wynalezienie wariografu

Prawdziwy przełom w wykrywaniu kłamstwa nastąpił na początku XX w. wraz z wynalezieniem wariografu, znanego także błędnie (głównie na potrzeby komercyjne) wykrywaczem kłamstw. Wynalazcą pierwszego poligrafu był J. A. Larson, policjant i student medycyny, który w 1921 r. opracował urządzenie rejestrujące reakcje fizjologiczne podczas przesłuchań.

Wariograf przez lata rozwijano, udoskonalano czujniki, metody pomiaru reakcji, standaryzowano testy obliczając ich wartość diagnostyczną, rozwijano metody analizy wykresów wariograficznych, a kiedy wprowadzono wariograf cyfrowy, to wraz z nim pojawiły się komputerowe programy analityczne do oceny reakcji organizmu badanego.

Czy istnieje wykrywacz kłamstw?

W sensie dosłownym, przy obecnym stanie wiedzy wykrywacz kłamstw nie istnieje, gdyż musiałby istnieć wzór kłamstwa, który byłyby wspólny dla całej populacji. Istnieje natomiast wariograf, dzięki któremu jesteśmy w stanie ustalić reakcje towarzyszące konkretnemu śladowi pamięciowemu. Detekcja nieszczerości z użyciem wariografu pozwala na zakwalifikowanie reakcji organizmu osoby badanej jako typowej dla osoby szczerej lub typowej dla osoby nieszczerej. Można to zrobić z dużą dokładnością i z obliczeniem znaczenia statystycznego wyniku z badania wariografem. Natomiast jak każde badanie kryminalistyczne, także i w tym przypadku istnieje pewne prawdopodobieństwo błędu, dlatego też wykrycie kłamstwa nie jest możliwe z pewnością 100%. Nie zmienia to faktu, że zdarzają się wyniki badań, w których reakcje psychofizjologiczne podczas badania wariografem są na tyle jasne i czytelne, że wynik wręcz graniczy z pewnością.

Na czym polega badanie wariografem?

Badanie wariografem to zespół czynności, których finalnym etapem jest podpięcie osoby badanej pod czujniki poligrafu (tak zwanego wykrywacza kłamstw) i wprowadzeniu mu bodźców (najczęściej w formie werbalnie zadanych pytań), a następnie zmierzeniu reakcji na te bodźce i zakwalifikowanie tych reakcji jako typowych dla populacji szczerej lub nieszczerej.

W czasie badania wariografem mierzone są reakcje z następujących komponentów:

1. Pneumo – cykl oddechowy za pomocą dwóch czujników umieszczonych odpowiednio na wysokości klatki piersiowej i przepony.
2. Kardio – pomiar ciśnienia względnego i tętna.
3. EDA – pomiar oporności lub przewodnictwa (w zależności od ustawień) elektrycznego skóry.
4. PLE – analiza objętości naczyń krwionośnych w opuszku palca (czujnik fakultatywny)
5. Aktywność motoryczną badanego mierzy się poduszką aktywności motorycznej. Czujnik ten nie służy detekcji nieszczerości, ale wskazuje, czy badany próbuje zakłócić badanie wariograficzne poprzez ruch.

Jak przebiega badanie wariografem?

Badanie wariograficzne składa się z kilku etapów i każdy z nich ma znaczenie dla miarodajnego wyniku. Podstawowymi etapami badania wariografem są:

1. Przyjęcie zgody od osoby badanej na przeprowadzenie badania;
2. Przeprowadzenie wywiadu zdrowotnego;
3. Swobodna wypowiedź badanego;
4. Omówienie wszystkich pytań jakie przeprowadzone zostaną w testach z użyciem wariografu;
5. Badanie właściwe, czyli przeprowadzenie testów w seriach.

Badany musi wyrazić świadomą zgodę na badanie wariografem, wypowiedzieć się co do sprawy (w zakresie pytań krytycznych), zrozumieć procedurę badania, rozumieć pytania krytyczne. Dlatego też niedopuszczalnym jest podpięcie badanego do czujników i zadawanie mu nieomówionych pytań, gdyż w ten sposób wzrasta prawdopodobieństwo błędu fałszywie pozytywnego (niekorzystnego wyniku dla badanego).

Na co zwrócić uwagę przed zleceniem badania wariografem?

Przed zleceniem badania wariograficznego należy zwrócić uwagę na kwalifikację osoby, które takie badanie wykonuje. Wykształcenie psychologiczne, kryminologiczne, posiadanie licencji detektywa, to nie są czynniki, które świadczyłyby o kwalifikacjach poligrafera. Osoba egzaminująca musi legitymować się certyfikatem ukończenia szkolenia z zakresu badań poligraficznych, wydanym przez stowarzyszenie zrzeszające ekspertów (APA, EPA, PTBP) lub uczelnię wyższą, która takie szkolenia przeprowadza w ramach studiów podyplomowych. Ewentualnie poligrafer może się posiłkować poświadczeniem rekomendacji wydanym przez osobę uprawnioną z konkretnej służby (Policji, ABW, SKW i tym podobne).

Warto też zapytać o imię i nazwisko osoby przeprowadzającej badanie, by sprawdzić, czy znajduje się na liście biegłych sądowych z zakresu badań poligraficznych. Ważnym jest, by potwierdzić ten fakt wchodząc na listę biegłych konkretnego Sądu Okręgowego i odnaleźć nazwisko biegłego w dyscyplinie badań kryminalistycznych, z koniecznym wpisem na listę biegłych z zakresu badań poligraficznych (wariograficznych).

Skorzystaj z profesjonalnego badania wariografem

Badanie wariograficzne (poligraficzne) to skomplikowany ciąg czynności. Od ułożenia pytań, poprzez procedurę badania zgodną z metodyką i standardami, aż po analizę poligramów (zapisu reakcji osoby badanej). Dlatego też warto zlecić takie badanie profesjonaliście.

Zachęcam do skorzystania z moich usług jako osoby wpisanej na listę biegłych sądowych, na listę ekspertów rekomendowanych do badań dowodowych i poza procesowych. Badania przeprowadzam przede wszystkim do celów procesowych (prywatnie i jako biegły powołany przez instytucję), ale również dla celów biznesowych i prywatnych.

Gwarantuję:

1. Profesjonalne badanie wariograficzne zgodne ze standardem i metodyką;
2. Doskonałą i jasną opinię z badania poligraficznego;
3. Wszelkie załączniki do opinii, dzięki którym można poddać opinię kontroli jakości;
4. Wsparcie w analizie eksperckiej opinii z badania poligraficznego wydanej przez inny podmiot.

Zachęcam do kontaktu. Badania przeprowadzam w pracowniach stałych w takich miastach jak:

1. Tarnowskie Góry,
2. Katowice,
3. Kraków,
4. Opole.

oraz w pracowniach tymczasowych w każdym mieście w Polsce. Badania przeprowadzam również poza granicami Polski w takich krajach jak: Niemcy, Belgia, Holandia, Francja, Czechy, Słowacja.